Hai câu chuyện lịch sử về “phú quý do Trời định”

Trong cuộc sống hàng ngày, có rất nhiều chuyện xảy ra vượt quá tầm kiểm soát và dự đoán của con người. Nếu xuất hiện kết quả không như ý nguyện thì thông thường người ta cho rằng đó là “ngẫu nhiên”. Nhưng kỳ thực, cẩn thận suy ngẫm lại chúng ta sẽ phát hiện ra rằng: “Trên đời này dường như không có chuyện gì là ngẫu nhiên cả!” 

lịch sử
(Hình minh họa: Qua Pinterest)

Phú quý của một người do Thiên định?

Trong cuốn “Triều Dã Thiêm Tải” có ghi chép lại một câu chuyện như sau:

Thời Nguỵ Trưng, một nhà chính trị và sử học của triều đại nhà Đường còn chưa trở thành tể tướng, ông từng đảm nhận chức Phó xạ. Khi ấy, có hai người làm việc dưới quyền của ông.

Một lần, Nguỵ Trưng thấy hai người này đang đứng ở dưới cửa sổ và nói chuyện với nhau.

Một người trong họ nói rằng: “Chức sắc của chúng ta đều là do ông già ấy (ý chỉ Nguỵ Trưng) quyết định cả đấy!”

Người kia lại nói rằng: “Là do ông trời quyết định.”

Thế là, ngay ngày hôm sau, Nguỵ Trưng viết một phong thư rồi sai người mà tin rằng mệnh của mình là do ‘ông già ấy’ quyết định đưa đến phủ Thị Lang.

Nội dung trong lá thư này là: “Ban tặng cho người mang lá thư này một chức quan tốt trong triều đình.”

Người này không biết trong lá thư ấy viết những gì. Ngay sau khi ông ta bước ra khỏi cửa, ông cảm thấy bị đau ngực, vì vậy ông tìm người kia, người mà tin rằng “mệnh do trời quyết định, và nhờ ông này mang lá thư đi hộ.

Ngày hôm sau, người mà tin vào số trời định đã được ban cho một chức quan tốt và được giữ lại đảm nhận chức vị ngay lập tức.

Khi Nguỵ Trưng biết về sự việc này, ông không khỏi cảm thán mà thốt lên rằng: “Chức sắc, bổng lộc của một người quả thực là do trời định, thật không sai chút nào!”

Người quân tử hiểu biết mệnh số do Trời nên chỉ chuyên tâm sống sao cho đúng đạo, thì cái gì của mình sẽ là của mình, cái gì không phải của mình thì có muốn cũng chẳng được. Cho nên, họ sống hòa hợp với Thiên lý, đó chẳng phải là lựa chọn của bậc trí giả, của người giác ngộ hiểu thấu lẽ đời hay sao?

Câu chuyện của tể tướng Địch Nhân Kiệt

lịch sử
(Hình minh họa: Qua read01)

Trong “Thái bình nghiễm ký”, cuốn 146 có ghi chép một câu chuyện về tể tướng nhà Đường, Địch Nhân Kiệt như thế này:

Địch Nhân Kiệt là tể tướng nổi danh thời nhà Đường. Một lần Địch Nhân Kiệt bị giáng hạ chức và phải rời khỏi kinh thành. Lúc ông đi qua Biện Châu (Khai Phong) thì muốn ở lại nửa ngày để trị bệnh. Thế nhưng, huyện lệnh của Khai Phong là Hoắc Hiến lại nhất quyết không đồng ý cho ông ở lại mà yêu cầu Địch Nhân Kiệt phải ra khỏi địa phận ngay trong ngày. Địch Nhân Kiệt không có cách nào khác đành phải rời đi, hơn nữa còn oán hận vị huyện lệnh này.

Giới quan trường kỳ thực là vô thường, chẳng bao lâu sau Địch Nhân Kiệt lại quay trở về làm tể tướng. Lúc này, Hoắc Hiến cũng đã làm đến chức Lang trung. Địch Nhân Kiệt muốn mượn cơ hội để “trả đũa” Hoắc Hiến nhưng vài lần muốn làm mà không thành công.

Hoàng đế Võ Tắc Thiên bấy giờ đã lệnh cho Địch Nhân Kiệt lựa chọn người làm chức Ngự sử trung thừa. Nhiệm vụ của chức quan này là duy trì trật tự của quan lại trong triều nên có quyền lực rất lớn. Võ Tắc Thiên đã từng hai lần hạ đạt chỉ lệnh nhưng Địch Nhân Kiệt mặc dù đã nhận lệnh mà vẫn chưa làm.

Mấy ngày sau, Võ Tắc Thiên hỏi lại Địch Nhân Kiệt về chuyện này. Bởi vì bất ngờ, chưa chuẩn bị tư tưởng nên Địch Nhân Kiệt rơi vào thế luống cuống. Bởi vì thường ngày đều nghĩ cách “trả đũa” Hoắc Hiến nên trong đầu luôn xuất hiện hình bóng người này vì thế trong bất giác Địch Nhân Kiệt thuận miệng tấu: “Hoắc Hiến là người có thể.” 

Cuối cùng, Võ Tắc Thiên đã chỉ lệnh đề bạt Hoắc Hiến làm Ngự sử trung thừa.

Về sau Địch Nhân Kiệt thấy Hoắc Hiến thực sự “đáng giá” với chức vị ấy nên cảm khái nói với Hoắc Hiến: “Ta trước đây oán hận ông, nhưng lại trong bất tri bất giác mà tiến cử ông. Thế mới biết đều là Thiên mệnh, con người có thể làm chủ được đâu?”

Khổng Tử giảng: “Ngô thập hữu ngũ nhi chí vu học, tam thập nhi lập, tứ thập nhi bất hoặc, ngũ thập nhi tri thiên mệnh, lục thập nhi nhĩ thuận, thất thập nhi tòng tâm sở dục, bất du củ”. Ý tứ chính là, ta mười lăm tuổi để hết tâm trí vào việc học, ba mươi tuổi tự lập thân, bốn mươi tuổi không nghi hoặc điều gì, năm mươi tuổi biết mệnh trời, sáu mươi tuổi nghe lời người là hiểu được, bảy mươi tuổi muốn điều gì là tùy tâm mình mà không vượt ra khuôn phép quy củ”.)

Trong “Luận ngữ”, Khổng Tử còn nói: “Quân tử hữu tam úy: úy thiên mệnh, úy đại nhân, úy thánh nhân chi ngôn. Tiểu nhân bất tri thiên mệnh nhi bất úy dã, hiệp đại nhân, vũ thánh nhân chi ngôn.” Ý nói rằng, người quân tử kính sợ luật lệ của trời đất, kính nể lời nói của người đức cao vọng trọng và bậc thánh nhân. Kẻ tiểu nhân không biết Thiên mệnh, cũng không sợ, coi thường lời nói của đại nhân, khinh miệt lời nói của bậc thánh nhân.

Những lời này đều là để nói lên rằng, người xưa coi trọng việc con người sống phải “bằng lòng với số mệnh, vui với số mệnh trời ban”. Những người giác ngộ lại coi trọng “tuỳ kỳ tự nhiên”, “thuận theo tự nhiên” bởi vì họ tin rằng, cả đời của một người là đã được định trước rồi.

An Hòa (biên dịch và t/h)

Xem thêm: