Cổ nhân nói: “Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu”, tức là không nhịn được việc nhỏ thì sẽ làm hỏng việc lớn. Trong cách đối nhân xử thế, một người nếu có thể nhẫn nhịn được thì chính là một người có tài, có trí mà kín đáo, có trí tuệ rộng lớn, và biết nhìn xa trông rộng.

(Hình minh họa: Qua sohu.com)

Thời cổ đại, Việt Vương Câu Tiễn nằm gai nếm mật, chịu nhẫn nhục mà có thể phục quốc. Hàn Tín chịu nhẫn nhục chui háng kẻ vô lại mà cuối cùng làm lên sự nghiệp lớn. Không ngừng truy cầu nâng cao phẩm chất đạo đức cá nhân là một trong những đặc điểm nổi bật của văn hóa nho gia truyền thống.

Câu “Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu” thể hiện tinh thần nhẫn nại trong tư tưởng của Nho gia. Người xưa cũng nói: “Bách hành chi bản, nhẫn chi vi thượng”, ý nói trong trăm đạo hạnh thì nhẫn là cao hơn hết. Vì vậy trong đối nhân xử thế hay tạo dựng sự nghiệp của đời người, muốn đạt được thành công đều cần phải kiềm chế và nhẫn nại.

“Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu” là một ý trong câu nguyên văn: “Xảo ngôn loạn đức, tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu.” Có ý rằng, lời nói hoa ngôn xảo ngữ sẽ làm loạn đức, đối với việc nhỏ mà không thể đối đãi đúng đắn, không thể nhẫn nhịn được thì sẽ khiến cho việc lớn của bị thất bại.

Trong lịch sử có rất nhiều câu chuyện kể về các nhân vật khi đối mặt với việc “bị nhục mạ” mà không hề so đo hay oán hận, không phô trương nên đã tránh được việc gặp phải tai họa.

nhẫn
(Hình minh họa: Qua kknews)

Ví dụ câu chuyện của Trương Nhĩ và Trần Dư là hai danh sĩ thời nhà Ngụy. Sau khi nước Tần tiêu diệt nước Ngụy. Trương Nhĩ và Trần Dư mai danh ẩn tích đến huyện Trần làm người giữ cổng làng để kiếm ăn.

Một hôm, có một viên quan lại trong làng lấy roi đánh Trần Dư. Trần Dư muốn đứng lên phản kháng, Trương Nhĩ giẫm vào gót chân của Trần Dư ám chỉ Trần Dư hãy cố gắng nhẫn chịu để cho ông ta đánh.

Sau khi viên quan lại đi rồi, Trương Nhĩ kéo Trần Dư đến dưới gốc cây dâu và nói: “Trước đây tôi đã nói với ngài như thế nào? Hôm nay mới chỉ một cái nhục mà đã không nhịn được, chẳng lẽ ngài muốn chết uổng trong tay tên quan lại đó hay sao?”

Trần Dư hiểu ra dụng tâm của Trương Nhĩ nên đã nghe theo. Không lâu sau đó, cả Trương Nhĩ và Trần Dư đều làm chức Thừa tướng. Nếu như lúc trước hai người họ không nhẫn nhịn được tên tiểu quan lại kia thì kết quả chắc chắn sẽ không được như vậy.

Một người muốn bồi dưỡng tiết tháo cao thượng thì nhất thiết phải nhẫn nhịn được việc nhỏ. Hàn Kỳ là tể tướng thời Bắc Tống. Tính tình của Hàn Kỳ rất chất phác và đôn hậu, lòng dạ rộng rãi, luôn khoan dung độ lượng đối xử với mọi người.

Ông từng nói: “Việc lớn muốn thành phải nhẫn nhịn được việc nhỏ”. Lúc Hàn Kỳ đóng quân ở đại danh phủ, có người biếu ông hai chiếc chén ngọc quý giá, nói rằng đó là bảo vật có một không hai trên thế giới. Hàn Kỳ liền dùng bạch kim để cảm tạ người biếu ngọc. Ông rất yêu thích hai chiếc chén ngọc này, mỗi khi có tiệc chiêu đãi khách, ông đều cho người mang chén ngọc ra để trưng bày cho mọi người cùng được thưởng thức.

Một hôm, Hàn Kỳ tiếp một số quan lại quản lý về thủy vận, ông đã dùng hai chiếc chén ngọc này để mời khách quý uống rượu. Nhưng đột nhiên một người hầu lại đụng phải cái bàn và làm hai chiếc chén ngọc rơi xuống đất vỡ tan. Những vị khách đều giật mình còn người hầu kia thì vô cùng sợ hãi và đã sẵn sàng chấp nhận chịu sự trừng phạt.

Hàn Kỳ khi ấy sắc mặt không thay đổi, cười và nói với những vị khách: “Sự tồn vong của bất kể vật chất nào đều là có quy luật!” Sau đó ông lại quay sang nói với người hầu rằng: “Ngươi là do sơ xuất mà gây nên, thực sự không phải ngươi cố ý, có ai mà không sơ xuất bao giờ đâu?” Tất cả những người chứng kiến đều bội phục đức hạnh và lòng khoan dung, nhẫn nhịn của ông.

nhẫn
(Hình minh họa: Qua Taici.org)
Từ xưa đến nay, bất luận là trí thức hay nông dân, công nhân hay thương nhân, người mà làm được việc lớn thì đều là những người có tâm đại nhẫn, có thể nhẫn nhịn được cả những việc mà một người bình thường khó lòng nhịn nổi. Nhẫn là cái gốc rễ của đối nhân xử thế của con người, dù ở bất kể phương nào.

Nếu như một người không trải qua “sóng gió cuộc đời” mà tôi luyện chính mình, không dốc lòng tu luyện thì rất khó để có thể nhẫn nhịn được, càng không nói đến có được tấm lòng khoan dung, độ lượng, biết kết hợp cương nhu.

Một người, trên đường đời, không quên tu tâm dưỡng tính, không ngừng tu dưỡng đạo đức bản thân thì mới có thể dưỡng thành khí tiết cao thượng: “Bần tiện bất năng di, phú quý bất năng dâm, uy vũ bất năng khuất” tức là,nghèo mà không hèn, giàu không tham, không bị khuất phục trước quyền thế.

An Hòa (dịch theo sự cho phép của tác giả)

Xem thêm: