Từ xưa đến nay, những người mưu cầu điều gì cũng chỉ nghĩ đến lợi mà vứt bỏ đạo nghĩa thì cuối cùng không có kết cục tốt đẹp. Hơn nữa, những người kết giao hay hợp tác với nhau mà chỉ vì lợi, coi nhẹ đạo nghĩa thì cuối cùng sẽ để lại oán thù, thậm chí còn thường tìm cách hại nhau.  

kết giao vì lợi

“Tiểu nhân kế hành kỳ lợi nãi bất lợi” là câu nói có xuất xứ từ cuốn “Lã Thị Xuân Thu”, nghĩa là kẻ tiểu nhân khi tính kế hành động thường thường đều chỉ nghĩ đến lợi, mong muốn có lợi ích, nhưng kết quả người đó nhận được lại hoàn toàn ngược lại.

Câu nói này khuyên nhủ đồng thời cảnh tỉnh con người thế nhân khi hành động và suy nghĩ đều phải cẩn thận, lấy đạo nghĩa đứng đầu, không thể chỉ nghĩ đến lợi ích. Hành động phải có nghĩ sâu tính kỹ, nếu không sẽ giống như đứng trước vực thẳm, cho dù hối hận cũng đã không kịp. Người quân tử khi mưu tính hành động điều gì thì đều suy xét đến đạo nghĩa trước tiên, không suy xét đến lợi ích cá nhân, nhưng kết quả đạt được thường lại là có lợi.

Trong sách “Lã Thị Xuân Thu” cũng viết rằng, phàm là kẻ tiểu nhân tà ác, trọng lợi, khi bắt đầu làm việc thì nhiệt tâm hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau nhưng cuối cùng lại vì lợi ích mà trở nên căm thù, sát hại lẫn nhau. Người thủ vững đạo nghĩa khi bắt đầu làm việc cũng nhiệt tâm hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau, thời gian càng lâu càng để lại trong nhau uy tín, cuối cùng trở thành những người thân cận với nhau. Người đời sau lấy đó làm chuẩn tắc.

Chỉ những người tuân thủ đạo nghĩa mới có được nhân sinh tường hòa. Người cầu lợi ích sẽ mất đi rất nhiều thứ quý giá trong cuộc đời. Giữa được và mất có khi chỉ khác biệt ở một suy nghĩ nhưng nếu sai lầm sẽ dẫn đến hậu quả vô cùng to lớn.

Trọng lợi mưu quyền, vứt bỏ đạo nghĩa, thì cái giá phải trả có lẽ sẽ rất thê thảm. Trong lịch sử những bài học giáo huấn như vậy có rất nhiều.

Thời Xuân Thu, tướng quốc nước Tề là Thôi Trữ đã hợp mưu với Khánh Phong giết chết vua đương thời là Tề Trang Công. Sau khi vua Tề Trang Công chết, hai người lập Tề Cảnh Công làm vua. Vua Tề Cảnh Công phong cho Thôi Trữ làm hữu tướng quốc và phong cho Khánh Phong làm tả tướng quốc. Hai vị tướng quốc này cùng nhau thao túng triều chính. Nhưng không lâu sau, Khánh Phong lại muốn mưu hại Thôi Trữ để một mình nắm toàn quyền, khống chế triều đình.

Năm 546 TCN, lợi dụng nhà họ Thôi có việc tranh chấp thừa kế giữa con lớn và con nhỏ của Thôi Trữ, Khánh Phong đã giả vờ nhiệt tình giúp đỡ Thôi Trữ dẹp loạn này. Ông ta nói rằng sẽ dẹp trừ hai người con lớn giúp Thôi Trữ nhưng lại nhân cơ hội đó giết chết cả nhà họ Thôi. Thôi Trữ sau khi trở về nhà thấy toàn thể gia đình từ lớn đến bé đều bị giết chết hết liền nhận ra mình bị Khánh Phong lừa gạt, bèn tự sát. Người con trai út của ông đã đào một hố giữa khu lăng tẩm của tổ tiên rồi vùi xác ông xuống, sau đấy bỏ trốn sang nước Lỗ.

Triều chính nước Tề rơi vào tay một mình Khánh Phong. Nhưng Khánh Phong lại ham mê vui chơi, săn bắn, nên việc quốc chính ông ta đã giao hết cho người con lớn của mình là Khánh Xá.

Năm 545 TCN, thấy Khánh Phong cùng con trai Khánh Xá chuyên quyền, bốn đại phu Bão, Cao, Loan và Trần đã mưu trừ họ Khánh. Cùng lúc đó theo lời của Lư Bồ Miết là tướng quân được Khánh Phong trọng dụng, Khánh Phong triệu em ông ta là Lư Bồ Quý về triều. Nhưng Lư Bồ Quý vẫn nuôi chí báo thù cho chủ cũ là Tề Trang Công.

Mùa đông năm đó, thừa dịp Khánh Phong đi săn, chỉ có Khánh Xá ở nhà, Lư Bồ Quý đã phát động binh biến, được bốn nhà mang quân trợ giúp, cuối cùng đã giết chết Khánh Xá trong ngày tế lễ. Toàn bộ gia tộc họ Khánh bị diệt, chỉ riêng Khánh Phong đang ở ngoài ngao du mới thoát, một mình bỏ chạy sang lưu vong ở nước Lỗ. Nước Tề bức ép nước Lỗ phải giao Khánh Phong ra, Khánh Phong biết được lại chạy sang nước Ngô và được Ngô vương thu nạp, phong cho ông ta vùng đất Chu Phương.

Sở Linh Vương biết chuyện liền dẫn quân tấn công nước Ngô, bao vây Chu Phương và chiếm lĩnh vùng này. Sở Linh Vương bắt được Khánh Phong. Trước khi xử tử Khánh Phong, Sở Linh Vương ra lệnh trị tội Khánh Phong trước dân chúng, để dân chúng được tận mắt chứng kiến.

Thôi Trữ mưu kế hiểm độc, cuối cùng bị Khánh Phong giết cả nhà. Khánh Phong diệt cả nhà Thôi Trữ, cuối cùng cả nhà ông ta cũng không thoát. Đây chẳng phải chính là báo ứng hay sao?

An Hòa