“Tứ hợp viện” là kiểu kiến trúc nhà ở truyền thống của người Trung Quốc. Nó nổi tiếng với kiểu cấu trúc nhà cửa theo nguyên lý âm dương của trường phái Đạo gia, ngũ hành, cân bằng lâu dài, luân lý đạo đức và phong thủy.

tứ hợp viện
(Hình minh họa: Qua kknews.cc)

Phong cách kiến trúc Tứ hợp viện

Nhà tứ hợp viện Bắc Kinh là một loại kiến trúc hợp viện phổ biến, “tứ” chỉ tứ phía là “đông, tây, nam, bắc”, “hợp” tức là phòng ốc ở bốn phía bao quanh sân vườn ở giữa, hình thành nên một kết cấu hình chữ “khẩu” (“口”). Trải qua xây dựng hàng trăm năm, Tứ hợp viện Bắc Kinh từ bố cục tổng thể cho đến kết cấu bên trong và chi tiết thiết bị lắp đặt đều hình thành nên nét phong cách đặc sắc của kinh thành.

Tứ hợp viện Bắc Kinh bởi vì có hình dạng vuông vắn, ngăn nắp nên nó cũng được gọi là Tứ hợp phòng. Ngôi nhà phía bắc được mệnh danh là “chính phòng”, nhằm khẳng định hướng chủ đạo của tứ hợp viện là từ bắc nhìn về nam, ngôi nhà phía nam được gọi là “đảo tọa”, hai bên đông tây mang tên “sương phòng”.

Bố cục của Tứ hợp viện vô cùng ngay ngắn, thể hiện trọn vẹn lý niệm “Trời tròn đất vuông” trong văn hóa truyền thống. Người ta dùng tường vây liên kết tất cả các chính phòng, đảo tọa và đông, tây sương phòng thành một cụm nhà, quen gọi là viện. Kiểu kiến trúc đóng kín này chỉ mở một lối ra duy nhất ở góc đông nam, và quan niệm đó là cửa cát tường, may mắn nằm đúng vị trí “tốn” trong bát quái.

Qua nhiều năm, kiểu kiến trúc Tứ hợp viện vừa phân cắt vừa liên kết này được cải tiến hoàn thiện dần và cuối cùng trở thành bố cục truyền thống của các vương phủ, cung đình. Tùy cấp độ khác nhau mà trong Tứ hợp viện còn bố trí vườn hoa, hồ cá, hành lang, núi giả, thư phòng… xứng đáng là một giang sơn riêng biệt cho từng gia tộc.

Từ triều đại nhà Nguyên đến nay, vô luận là Vương công đại thần, phú thương giàu có, hay là văn nhân học sĩ, dân chúng bình thường đều lưu giữ trong mình những câu chuyện kinh điển về nhà Tứ hợp viện. Tứ hợp viện Bắc Kinh tuy là kiến trúc nhà ở nhưng lại ẩn chứa nội hàm văn hóa phong phú.

Người xưa Trung Hoa rất xem trọng phong thủy. Họ cho rằng hoàn cảnh sinh sống có ảnh hưởng lớn đến các vận thế mọi mặt của một người. Cho nên, kiến trúc cổ phần lớn là dựa theo lý niệm phong thủy để xây dựng. Trong suốt hàng ngàn năm, người Trung Hoa luôn tín phụng lý niệm “Thiên nhân hợp nhất”. Hết thảy những “sinh, lão, bệnh, tử”, ăn, mặc, đi lại…. của con người nhỏ bé trong vũ trụ đều chịu chi phối bởi những biến hóa trong vũ trụ.

Kết cấu của Tứ hợp viện cũng vận dụng phong thủy học, tức “Ngũ hành” và “Bát quái”, đồng thời cũng thể hiện ra lễ pháp tôn ti trật tự, lớn nhỏ, trong ngoài và sự hòa thuận trong cuộc sống gia đình truyền thống Trung Hoa.

Tứ hợp viện coi trọng tôn ti trật tự và sự hòa thuận gia đình

Tứ hợp viện
(Hình minh họa: Qua kknews.cc)

Đi vào Tứ hợp viện, ngẩng đầu lên mái hiên thường sẽ nhìn thấy khắc bốn chữ “Bình an như ý”, trên cửa có khắc hai chữ “cát tường”, chỗ giữa bức tường xây làm bình phong ở cổng đối diện còn có chữ “phúc”. Những điều này đều hàm ý cầu phúc, cầu điềm lành cho gia chủ.

Bố cục của Tứ hợp viện thường bao gồm, nhất tiến là dãy nhà có cửa ra vào, nhị tiến là sảnh, tam tiến hoặc sau tam tiến là phòng ngủ hoặc nhà trong, tức không gian sinh hoạt của phụ nữ và gia quyến, người thường không được tùy tiện bước vào. Hai bên có hiên, các phòng đều có hành lang, các tấm bình phong đặt nối tiếp nhau.

Tứ hợp viện truyền thống được xây dựng theo bố cục đối xứng, có trục đường chính rõ nét. Bố cục đối xứng nghiêm cẩn này đã tạo nên bầu không khí trang nghiêm, khiến nhà chính rộng lớn nằm trên trục chính trở nên uy nghiêm.

Xét về bố cục bên ngoài, Tứ hợp viện chú trọng đối xứng, phân biệt trong ngoài, tôn ti trật tự, tự thành thiên địa. Xét về tinh thần cơ bản của kiến trúc, Tứ hợp viện theo đuổi sự an nhàn yên tĩnh, thanh bình thoải mái, ôm ấp đất mẹ và tận hưởng niềm vui cá nhân. Sống trong một khuôn viên Tứ hợp viện thanh bình ấm áp có lợi cho dưỡng khí, an thân lập mệnh, khiến cuộc sống và tinh thần có được điểm tựa.

Theo lý luận phong thủy, họ chú trọng đến bố cục cụ thể trong sân, phòng chính đặt ở nơi cát vị (nơi vị trí cát tường), nơi gia chủ sinh hoạt hàng ngày, những nơi hung vị (vị trí xấu) được bố trí làm kho hoặc nhà vệ sinh. Ngoài ra họ chú trọng đến việc lựa chọn hình dạng khu đất để xây nhà, phải vuông vắn ngay ngắn để tránh tổn hại vận thế của gia chủ.

Tứ hợp viện
(Hình minh họa: Qua bestchinanews.com)

Diện tích phòng ngủ trong kiến trúc cổ thông thường đều không quá rộng lớn, cũng không quá nhỏ. Người ta cho rằng, nếu diện tích quá nhỏ sẽ không tụ khí, ảnh hưởng đến tài vận của gia chủ. Trái lại, nếu diện tích quá lớn sẽ mang lại sự trống trải, đem đến điều không may. Kiến trúc phòng ngủ trong tứ hợp viện và phòng ngủ của bậc Đế Vương cũng tuân theo lý niệm này. Tẩm cung của Hoàng Đế trong Cố Cung là ví dụ tiêu biểu.

Phòng chính trong Tứ hợp viện là phòng quan trọng nhất, thường là do bậc cha chú, bề trên hoặc người có địa vị tôn quý ở. Phòng chính là phòng ở lấy được nhiều ánh sáng, hòa hợp với cảnh quan thiên nhiên trong sân nhất nên tốt cho sức khỏe của người bậc trên và người có địa vị tôn quý.

Lý luận phong thủy coi trọng: “Minh thính ám phòng”, phòng khách là nơi tiếp đón khách, cũng là nơi các thành viên trong gia đình thường xuyên tụ hợp nên ánh sáng và độ rộng rãi vừa phải là thích hợp. Bởi vì phòng khách u ám sẽ mang lại sự không thoải mái và áp lực tinh thần cho cả khách và gia chủ. Còn phòng ngủ và nơi nghỉ ngơi thì cần ánh sáng nhu hòa hơn, tĩnh lặng hơn. Nếu phòng ngủ có quá nhiều ánh sáng chiếu vào sẽ bất lợi cho sức khỏe và tinh thần của người ở.

An Hòa (dịch và t/h)

Xem thêm: