Một hôm, người bạn trẻ tuổi của chúng tôi, hỏi: “Ông này, cái xe gì mà lôi thôi thế này, phải xe công nông kiểu Sài Gòn không hả ông?” Chúng tôi không ngạc nhiên bởi anh là dân Hà Nội mới vào dạo một vòng Chợ Lớn. Còn chiếc xe anh vừa hỏi đúng là không còn ra hình thù một loại phương tiện giao thông nữa, chiếc xe đang đậu ở một góc đường trước cổng chợ Kim Biên trông giống cái giường sắt di động hơn là giống chiếc xe.

Nhớ xích lô máy Sài Gòn xưa
(Ảnh qua Filckr, Manhhai)

Ðể cà kê với anh bạn Bắc mới, chúng tôi nói: “À, anh biết cựu Tổng Thống Mỹ George W. Bush không. Tiếc là trước năm 1975 ông này đi lính Mỹ lái máy bay, chớ nếu ổng đi lính bộ binh thì chắc có khi ổng cũng đã lên chiếc xích lô máy này để dạo chơi Sài Gòn – Chợ Lớn. Xe này được gọi là xe xích lô máy. Cả miền Nam Việt Nam trước đây tỉnh thành nào cũng có xích lô đạp nhưng đặc biệt Sài Gòn có thêm xích lô máy.”

Một người bạn khác nay đã ở tuổi trung niên kể: “Tôi nhớ lúc nhỏ từ Chợ Lớn đi Sài Gòn, mỗi lần đi không ham taxi, không ham xe bus… mà chỉ đòi cha mẹ ngoắc tay kêu xích lô máy. Gia đình đông bốn năm người, con nít thì ngồi dưới sàn xe, người lớn ngồi trên nệm như ghế salon, xe chạy ù ù, qua mặt xe khác vù vù, cả nhà đưa mặt ra hứng gió, tai nghe máy mô tô, tiếng pô xe nổ phình – phịch – bình – bình oai phong hết sẩy.”

(Ảnh qua anhxua.com)

Một người bạn già khác lại nói: “Tài tình nhất là cảnh xe xích lô máy đút đít xe phía trước. Má ơi, cứ tưởng là cái cản xe thế nào cũng đụng vào xe hơi, xe gắn máy, nhưng hổng sao hết bởi dân lái xích lô máy thiện nghệ vô cùng.”

Một người lớn tuổi hơn kể: “Trước năm 1975, người Mỹ cả dân sự lẫn quân sự đều thích đi xe xích lô máy, một phần vì lạ, phần nữa là ngồi xe xích lô máy có chút mạo hiểm. Tôi nhớ hoài cái cảnh mấy ông Mỹ hứng thú la hét khi xe xích lô máy chạy nhanh chồm tới thiếu điều muốn đụng đít xe hàng.”

Ở góc độ ký ức đô thị hẳn nhiều người không bao giờ quên hình ảnh xe xích lô máy.

Trong dòng thời gian một ngày của Sài Gòn trước đây, tiếng xích lô máy thức giấc sớm nhất. Từ các ngả đường của đô thị, xe chở những người bạn hàng tỏa đi khắp các chợ với đủ loại thực phẩm, hàng hóa hoặc chở khách tỉnh lên Sài Gòn tấp vào tiệm nước làm ly cà phê xây – chừng, cái bánh bao, tô hủ tíu. Cảnh phố khuya thanh vắng tiếng xích lô máy vang lên. Một bà bầu nào đó, một đứa trẻ hoặc người già trở bệnh, một kỹ nữ hay một người lính Việt Nam Cộng Hòa nào đó say mèm đang trên đường với xe xích lô máy. Tiếng xe nổ như tiếng ồn ồn của một người đàn ông thân thiện. Người ta nhớ rằng thời đó, mỗi góc chúng cư, mỗi ngõ hẻm, bệnh viện, bến xe đều có những bác ba, chú tư, anh hai túc trực; người ta cũng không quên rằng những bác tài xích lô máy đáng được tôn trọng như một biểu tượng về sự an toàn và sự kịp thời trong những tình huống cần kíp của người Sài Gòn.

Nhớ xích lô máy Sài Gòn xưa
(Ảnh qua 2saigon.vn)

Theo tìm hiểu thì xích lô máy xuất hiện ở Sài Gòn vào những năm 1940-1950. Xe do hãng xe Peugeot của Pháp chế tạo. Chiếc xe ngày xưa với nhiều màu sơn sặc sỡ, có thể chở với trọng lượng vài trăm ký lô là bình thường. Người chạy xe thời đó rất cao bồi và tất nhiên được trọng nể hơn người chạy xích lô đạp, bởi vì sở hữu được một chiếc xích lô máy khoảng gần chục lượng vàng là coi như có một gia tài khấm khá. Thành ra bác tài chạy xích lô máy đội nón nỉ, nón cối, đeo kính mát, trông lúc nào cũng phong độ. Ngày xưa xích lô máy có bến riêng hẳn hoi. Người người còn nhớ ở cầu Hậu Giang, ở khu Bà Chiểu… có những hãng chuyên cho thuê xích lô máy.

Thế rồi xuất hiện chủ trương cấm lưu thông xe cũ, xe ba-gác Trung Quốc vào chiếm lĩnh thị trường, xích lô máy coi như đã chết hẳn. Lúc chúng tôi phát hiện mấy chiếc xích lô máy tan nát còn đậu chở hàng ở bến chợ Kim Biên, thiệt tình mà nói trong lòng thấy ngậm ngùi quá.

Chúng tôi nhớ đến một người bạn thi sĩ nghèo, ông này tâm sự: “Tôi ngày nào cũng mua vé số, cầu cho trúng, chỉ cần trúng đủ mua một chiếc xe xích lô máy còn zin là được. Cha ơi! Chiều chiều cuối tuần mình chạy xích lô máy chở bạn bè làm vài vòng Sài Gòn để thiên hạ ngày nay biết dân Sài Gòn xưa bảnh như thế nào, sướng phải biết!”

Nhớ xích lô máy Sài Gòn xưa
(Ảnh qua pinterest)

Tất nhiên, nhiều người chia sẻ cái sự sướng với anh thi sĩ về chiếc xe đặc biệt – đặc trưng của một thời Sài Gòn hoa lệ này. Trước những giá trị sống của dân tộc và đất nước bị đảo lộn bị đánh tráo; thôi thì níu kéo làm gì cuộc mưu sinh và vẻ đẹp trên đường phố của xe xích lô máy.

Nhưng đã là người Sài Gòn thì sao không nhớ xích lô máy cho được, sao không nghe tiếng xích lô máy vang lên trong ký ức thao thức mỗi đêm?

Trần Tiến Dũng

Đăng lại từ diễn đàn Trung Tâm Asia (forum.trungtamasia.com)
Bài đã đăng trên báo Người Việt (nguoi-viet.com)

Xem thêm: