Mạnh Tử giảng: “Khi trời giao sứ mạng trọng đại cho người nào, nhất định trước hết phải làm cho ý chí của họ được tôi rèn, làm cho gân cốt họ bị nhọc mệt, làm cho thân xác họ bị đói khát, làm cho họ chịu nỗi khổ sở nghèo túng, làm việc gì cũng không thuận lợi”. Như thế là để lay động tâm chí người ấy, để tính tình người ấy trở nên kiên nhẫn, để tăng thêm tài năng cho người ấy.

Vậy, Thượng Thiên vì sao khiến cho những người có đại sứ mệnh phải trước tiên chịu qua cực khổ gian nan, khiến cho tâm, khiến cho ý chí vô cùng mệt mỏi, mới có thể hoàn thành được trọng trách mà Thượng Thiên giao phó?

Người chịu được nỗi khổ tâm chí mới làm thành được việc lớn

Chịu được khổ mới thành được đại sự

Thời Trung Hoa cổ đại, người làm thành được việc lớn nhiều không kể xiết. Mà những người được lưu danh thiên cổ này, dường như họ đều có sứ mệnh lưu cấp cho hậu nhân những tinh hoa văn hóa, để lại cho đời sau những bài học làm người, đối nhân xử thế , mà tầm ảnh hưởng của nó rất sâu rộng.

Năm 84 tuổi, Tây Bá Hầu Cơ Xương (tức Chu Văn Vương sau này) nhiều lần can gián đã bị Trụ Vương nhà Thương bắt nhốt ở Dữu Lý. Dù khốn khổ ở trong ngục giam bảy năm, nhưng Cơ Xương lại suy diễn ra hậu thiên bát quái và 64 quẻ dịch, viết ra “Quần kinh chi thủ” (kinh của các kinh) – Chu Dịch.

Thái sử lệnh thời Tây Hán, Tư Mã Thiên chỉ vì biện giải cho tướng lĩnh Lý Lăng mà bị Hoàng đế phán tử hình. Nhưng, ông vẫn nhẫn nhục sống tạm viết xong cuốn “Sử Ký”, hoàn thành xong sứ mệnh của mình. Nhận hình pháp nhục hình bị hoạn là nỗi sỉ nhục nhất nhưng Tư Mã Thiên cuối cùng vẫn nhẫn nhục sống tạm và hoàn thành trước tác “Sử Ký”, khai sáng thể loại viết sử truyền thống sau này.

Cổ ngữ nói: “Phong sương cô lộ chi cảnh, dịch sinh kì kiệt”, nghĩa là nơi gió sương gian khổ, cô độc thường dễ dàng xuất sinh anh tài tuấn kiệt. Từ xưa đến nay, những nhân vật được lưu danh thiên cổ phần lớn đều sinh ra và sống trong gian khổ hoặc trải qua những đau khổ mà người thường khó chịu đựng được. Khi người ta đọc được những câu chuyện về cuộc đời gian khổ của những bậc thánh hiền này, thường cảm thấy bất bình: “Vì sao họ phải chịu đựng sự thống khổ tột cùng như vậy?” Người bình thường thật khó mà hiểu được dụng tâm này của Thượng Thiên, chỉ những người ngộ đạo mới hiểu rõ điều này. Đó cũng là điều mà cổ nhân gọi là Thiên ý, là khổ tâm an bài của Thượng Thiên.

Thức tỉnh bản tính

Một ngày nọ, hai vị đạo tiên Hán Chung Ly và Lã Động Tân đàm luận với nhau:

Lã Động Tân hỏi: “Ta từng nghe nói, những vị anh tài có một không hai thường cả đời gặp phải cảnh gian nan, khốn cùng thất vọng. Đó là vì sao?”

Chung Ly cười đáp: “Ngươi đã đắc đạo ngàn năm, chẳng lẽ còn chưa rõ đạo lý này?”

Lã Động Tân nói: “Ta biết Thượng đế phái Văn Xương Đế Quân hạ phàm, sáng lập học thuyết, sáng tác ra các tác phẩm là vì có ích cho người đời sau. Nhưng vì sao nhất định phải khiến ông ta lâm vào cảnh khốn cùng vậy?”

Chung Ly thở dài: “Ngay cả ngươi mà cũng không biết đạo lý này, huống chi là thế nhân?”

Chung Lý nói tiếp:

Văn Xương Đế Quân tuy là thần tiên, nhưng vừa hạ phàm tất nhiên sẽ bị ô nhiễm, kiêu ngạo tự mãn, phóng túng, tham danh mộ lợi. Muốn ông ta thành người hữu dụng, trước hết phải làm cho thân ông ta bị nguy khốn, tinh thần ông ta bị thống khổ, trừ bỏ tâm nóng nảy, đánh thức bản tính của ông ta.

Văn Xương Đế Quân trải qua vinh nhục và tất cả khó khăn, tất nhiên sẽ thoát ly thế tục, thanh tâm quả dục, ngộ ra đạo lý nơi thế gian. Sau này, ông ta viết văn, nội hàm thâm thúy, cảnh giới cao xa, mới đủ hữu ích cho đời sau. Nhưng, rất nhiều người sẽ vì những thống khổ ông ấy phải chịu mà cảm thấy bất bình, rất khó biết được chủ ý của sự an bài này!”

Lã Động Tân nghe xong, mừng rỡ nói: “Đúng là sư phụ của ta!”

Sở dĩ các bậc thánh hiền thời cổ đại có thể viết ra những sáng tác lưu truyền ngàn đời chính là vì ở trong khốn cảnh mà thấu hiểu đạo lý nơi thế gian, thông hiểu trời đất. Họ có thể ngộ được những chân lý của vũ trụ, trời đất nên không ngừng nâng cao nội tâm bản thân. Bởi vậy, rất nhiều danh sĩ, thi nhân thời cổ đại đều là những người tu luyện như Lý Bạch, Bạch Cư Dị… Đây cũng là lý do vì sao các tác phẩm của họ đều đạt tới cảnh giới rất cao, không giống các tác phẩm bình thường khác.

Tác phẩm “Tảo Phát Bạch Đế thành” của thi tiên Lý Bạch truyền lưu thiên cổ, nhiều người biết đến nhưng mấy ai biết được rằng ngay trước khi tác phẩm này ra đời thì ông vừa mới tránh thoát được mối họa sát thân, được Hoàng đế đặc xá.

Cho nên, có đôi khi cuộc đời người ta thay đổi rất nhanh, một chuyện tưởng là họa cũng không nhất định là họa. Cổ ngữ nói: “Sơn trùng thủy phục nghi vô lộ, liễu ám hoa minh hựu nhất thôn” (Tạm dịch: Giữa cảnh núi non trùng điệp, sông ngòi chằng chịt, tưởng như không còn đường đi nữa, thì bỗng nhiên phát hiện thấy trong bóng râm rặng liễu xanh mát và khóm hoa tươi đẹp rực rỡ sắc màu còn có một thôn làng). Khi chúng ta ở vào khốn cùng, chỉ cần nâng cao tâm tính, lạc quan, rộng lượng, sẽ có thể nhận được kết quả tốt đẹp ngoài sức tưởng tượng của bản thân.

An Hòa

Xem thêm: