Trung y cổ đại cho rằng, trạng thái của một người ở vào thời điểm bình thường chính là khỏe mạnh, thông thuận và sáng suốt. Ngược lại, khi một người tùy tiện làm việc xằng bậy, thì kết quả sẽ là gặp điều hung tai. Một loại thể hiện của “hung tai” chính là bệnh tật, thậm chí là bệnh nan y khó chữa.

ngũ thường
(Hình minh họa: Qua kknews)

Trên thực tế có rất nhiều loại bênh nan y này là do nội tâm của con người gây ra. Trong đó, luân lý đạo đức (ngũ thường: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín) là có ảnh hưởng rất lớn, thậm chí quyết định đến sự tồn vong của con người thông qua “ngũ tạng”. (tiếp theo phần 1)

“Trí” đối ứng với thận (ngũ tạng) và thủy (ngũ hành)

“Trí” chính là nói đến trí tuệ của một người. Trí đối ứng với ngũ hành là thủy và đối ứng với mùa đông trong tứ mùa. Trí tuệ của một người từ đâu mà có? Một người muốn có trí tuệ thì trước hết phải tu dưỡng đức tính khiêm tốn, tức là có thể tiếp nhận được những ý kiến của người khác. Có thể tiếp nhận ý kiến của người khác thì tức là “kiêm thính tắc minh” (lắng nghe ý kiến của các bên thì mới nhận rõ phải trái). Cho nên, cổ nhân nói thận thông với tai cũng là rất có đạo lý.

Người có thể nghe lời khuyên nhủ của người khác thì lỗ tai của họ thông rồi, thận khí sẽ đầy đủ. Khi thận khí đầy đủ rồi thì họ tự nhiên sẽ có trí tuệ. Cổ nhân đã tổng kết ra đạo lý này chính là có mối liên hệ với khăng khít với đời sống của con người chúng ta.

Ngày nay có nhiều người bị tổn thương thận (đau lưng, mỏi chân, hoa mắt, tinh thần chán nản, chán ăn…), đó là vì sao? Chính là do sự sinh hoạt nam nữ quá độ khiến cho thận bị tổn thương. “Thận chủ cốt sinh tủy, não vi tủy chi hải” (Thận tàng tinh mà tinh lại sinh tuỷ, tuỷ ở trong xương để nuôi dưỡng xương cho nên gọi là thận chủ cốt sinh tuỷ.) Xương cốt khỏe mạnh là một dạng biểu hiện của thận khí đầy đủ. Vì thận là chủ cốt tủy, nên thận khí đầy đủ thì toàn bộ cốt tủy của người này cũng sung mãn. Cốt tủy, tủy bên trong xương sống là liên thông lên não nên người này sẽ thông minh, có trí tuệ.

Ngược lại, nếu một người thường xuyên tiết ra thận khí thì cốt tủy của họ sẽ khô héo. Khi cốt tủy khô héo thì những tinh hoa trong não sẽ chảy ngược vào cốt tủy khiến đại não của người này không được sáng suốt, dẫn đến cơ thể suy bại dần. Cho nên thận khí không đủ là vấn đề căn bản nhất. Những tinh hoa dư thừa trong lục phủ ngũ tạng đều được cất chứa trong thận, thận giống như ngân hàng năng lượng của cơ thể. Nó thu nạp tất cả năng lượng của thân thể để cất trữ và dành khi có nhu cầu, khi có bệnh thì điều động ra dùng.

Ở phương diện tâm tính của một người có quan hệ như thế nào đến thận? Một người mà thận khí thực sự đầy đủ thì biểu hiện bên ngoài của họ là rất khiêm tốn, dễ dàng tiếp thu ý kiến của người khác. Trái lại, thận khí không đủ thì tính tình người này là cáu kỉnh, bất an, tự họ luôn có cảm giác bị áp lực rất lớn đè nặng.

Lo lắng, sợ hãi sẽ làm tổn thương thận khí. Sợ hãi ngày nay cũng có thể được hiểu là một loại cảm giác không an toàn. Áp lực lớn bao gồm rất nhiều loại. Loại áp lực thứ nhất là công việc lớn làm không xong. Loại áp lực thứ hai là người khác đánh giá rất cao về mình nên bản thân luôn sợ hãi không hoàn thành tốt công việc được giao. Loại áp lực thứ ba là làm chuyện xấu, chuyện ác nên luôn sợ người khác phát hiện ra, cả ngày đều bất an. Người bị loại bệnh này chỉ cần tâm tính tốt lên thì thân thể tự nhiên được khôi phục năng lực, căn bản không cần điều trị mà tự khỏi.

“Tín” đối ứng với tỳ (ngũ tạng) và thổ (ngũ hành)

ngũ thường
(Hình minh họa: Qua chuanme.com)

“Tín” ở đây chính là giữ lời hứa, là thành tín. Nó đối ứng với tỳ trong ngũ tạng, thổ trong ngũ hành và trưởng hạ trong tứ mùa (khoảng thời gian giữa mùa hạ và mùa thu). Trong thời gian này, trạng thái của vạn vật chính là đang ở vào lúc thai nghén. Vạn vật thai nghén, hết thảy sự phát triển hướng lên trên hay đi xuống của sự tình đều là dựa vào thành tín của một người.

Con người làm việc cũng vậy mà làm người cũng vậy đều phải giữ chữ tín thì mới tồn tại được. Người mà không có chữ tín thì không thể có chỗ đứng trong xã hội được. Trạng thái của thân thể cũng là như vậy. Một người nếu đặc biệt thành tín, thật thà thì sức mạnh hành động của họ cũng rất cường đại, trong lòng không so đo nên dạ dày, hệ tiêu hóa của họ là vô cùng tốt. Trái lại, người thường so đo nhiều thì lòng dạ, hệ tiêu hóa sẽ không tốt.

Một phương diện biểu hiện của người có tỳ vị không tốt chính là làm việc gì cũng nghĩ tới nghĩ lui, tính toán, làm thế này có tốt không, làm thế kia có tốt không, nếu xảy ra thế này thì sẽ thế nào… Họ không hạ quyết tâm, thường do dự và không dứt khoát. Thực ra đây chính là nội tâm của một người lúc nào cũng không an tâm, không yên ổn.

Ở một phương diện khác, “tín” là nói được làm được, là khả năng hành động. Rất nhiều người khi làm việc thì nghĩ tới nghĩ lui, suy tính quá nhiều, rốt cuộc việc thì không làm được mà còn phát bệnh. Người như vậy muốn hồi phục thì cần phải giảm bớt phiền não, suy nghĩ. Trung y cho rằng, một người chỉ cần khí huyết lưu thông, tứ chi hoạt động thì thân thể sẽ khỏe. Bởi vì tỳ là chủ tứ chi nên khi tứ chi hoạt động thì tỳ vị sẽ khỏe mạnh, tỳ vị khỏe mạnh thì dạ dày và tiêu hóa sẽ khỏi, ăn vào sẽ ngon miệng và ngủ cũng sẽ ngon giấc.

Cho nên có thể thấy, tất cả các loại bệnh của con người đều là có quan hệ mật thiết với nội tâm của người ấy. Một người nếu như điều trị chỉ bằng cách dùng thuốc thì nhiều khi chỉ là phí sức, tốn tiền. Khi người ta có thể khai thông được sự bế tắc trong tâm mình thì tình trạng sẽ được cải biến, đây chính là sự ảnh hưởng của “nhân, lễ, nghĩa, trí, tín” đến nội tạng và sức khỏe của con người.

Dục vọng ảnh hưởng đến sức khỏe con người như thế nào?

ngũ thường
(Hình minh họa: Qua read01)

Theo Trung y, con người sở dĩ có thể sống trên đời chính là dựa vào: “Tiên thiên chi bản” – thận (hay cũng nói thận là cái gốc của sự sống) và “Hậu thiên chi bản” – tì vị. Nói thận là “tiên thiên chi bản” nghĩa là không cách nào có thể dùng thuốc để bổ cứu mà chỉ có thể dùng tiết chế sắc dục, thủ đức tu thân để bảo dưỡng. Cho nên, thận là phải dưỡng chứ không phải cần tu bổ.

Ngày nay, có những người tham lam dục vọng, sống buông thả phóng đãng, dùng thuốc để tu bổ thận chính là đã “bỏ gốc lấy ngọn,” “càng tu bổ càng yếu đi.” Tỳ vị là “hậu thiên chi bản”, cho nên tất cả dinh dưỡng cần thiết của toàn thân thể đều là do tỳ vị vận hóa lương thực đến nuôi dưỡng.

Vì vậy, nếu ở phương diện dục vọng mà con người không tiết chế, háo sắc thì sẽ làm tổn thương đến “tiên thiên chi bản” – thận. Khi thận (thuộc Thủy) đã thiếu thốn nước thì gan (thuộc Mộc) sẽ chết khô và tất cả tạng phủ trong cơ thể người sẽ suy kiệt.

Nếu như con người không có “Tín Nhĩa” thì “hậu thiên chi bản” là tỳ vị tất sẽ bị tổn thương trầm trọng. Nếu như “tiên thiên chi bản” và “hậu thiên chi bản” đều mất đi thì tính mạng của người này cũng không thể tồn tại lâu được.

Con người nếu không tín thì sẽ không nghĩa, nói chi đến lòng biết ơn? Khi ấy, họ sẽ đề phòng lẫn nhau mà sống dẫn đến việc coi nhau như kẻ địch, quan hệ giữa người với người sẽ trở nên căng thẳng. Cho nên nói: “Tín là nhịp cầu nối giữa con người với con người, là nền tảng, cơ sở để con người sống chân thành với nhau.

Từ lý luận về thân thể người bên trên suy rộng ra hoàn cảnh xung quanh hay lớn hơn là hoàn cảnh đất nước. Một quốc gia nếu như dâm loạn khắp nơi, loạn luân, không tín nghĩa, không đạo đức thì thiên tai không ngừng, trăm dân lầm than mà khiến quốc gia tất sẽ suy vong. Vì vậy, đề cao các giá trị “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín” chẳng phải là một cách trực tiếp bảo vệ cho sinh mạng của mỗi người, mỗi quốc gia?

An Hòa (dịch và t/h)

Xem thêm: