Cây mướp, hay thường gọi là dây mướp, là một loại cây thân thảo, bò leo, dễ trồng, sớm cho trái. Ở quê, nhất là vào mùa mưa thì hầu như nhà nào cũng có trồng, ít ra cũng vài dây cho leo bờ rào, chà cây hay làm giàn trên mặt ao. Tháng nắng, nếu vườn nhà có nước tưới vẫn trồng mướp được, nhưng trái hơi đèo, nhỏ. Trái mướp dễ chế biến các món canh, xào, dùng chay, mặn đều ngon.

Mướp hương

Trời đổ mưa vài cơn thấm đất, hột bông, hột cỏ suốt mùa nắng ẩn mình dưới đất nay ngấm nước nẩy mầm ngoi lên xanh mướt. Soạn tìm mớ hột mướp giống rồi chọn chỗ thích hợp để gieo trồng.

Xới đất ẩm cho tơi, bỏ hột, lấp lại, chiều chiều tưới chút nước. Chừng vài ngày là cây mướp non tơ trồi lên với hai lá gốc mượt mà, xinh xắn. Mướp lớn nhanh từng đêm từng ngày, vươn dài bám chặt giàn chà bằng những cái tua vòi cứng mạnh bung ra từ mỗi nách lá.

Ngoại trừ loại mướp khác biệt ít người trồng như mướp khía…, loại thông dụng chỉ có mướp hương, trái thon thả và rất thơm. Còn loại mướp cho trái rất to, nặng trịch, thường gọi… mướp trâu thì không được chuộng mấy.

Cây ra hoa từng chùm màu vàng tươi đẹp mắt, thu hút những con ong bầu đến vo ve hút mật và giúp hoa thụ phấn. Rập rờn ong bướm lượn bay, gió mát hây hây, nắng mai hồng thắm. Bọn trẻ hay bắt ong bầu nhốt vào vỏ hộp thiếc rồi áp tai nghe tiếng vỗ cánh râm ran, âm thanh rộn ràng liên tục. Lá mướp giờ xanh đậm, rộng cỡ bàn tay xòe.

Đất tốt, chừng hai tháng đã thấy các trái mướp non nhỏ nhắn mọc đầy. Trái lớn rất nhanh, có khi thấy vừa ăn mà quên cắt vài ba ngày trái đã chớm già, có xơ, ăn mất ngon…

Mướp gọt vỏ, xắt miếng nấu canh với mồng tơi, nấm rơm hay tôm tép đâm giập, lòng gà vịt, múc ra tô, rắc lên chút tiêu, lá rau quế thơm lừng. Đêm soi được mớ ếch nhái, làm sạch xào với đọt, bông mướp cùng vài trái mướp non cạo vỏ cắt khúc, ngọt ơi là ngọt. Hoặc um mướp với nước cốt dừa, vị thơm béo lạ lùng.

Cá đuối thái thịt cỡ cạnh 3cm, ướp gia vị, gói gọn trong lá mướp non rồi bọc tất cả trong vài lớp lá mướp già, cột chặt, hấp hoặc nướng trên than hồng cho chín. Chấm từng cuốn với tương ớt, đậu phộng rang giã nhuyễn, thơm ngon đặc biệt.

Nhà trồng chừng năm ba dây mướp cho trái ăn không hết thì gởi biếu hàng xóm lấy thảo. Chọn trái tốt để già, vỏ ngã màu vàng thì cắt phơi thật khô, chừng lắc nhẹ nghe tiếng hạt va nhau lạch cạch thì cột treo sau bếp làm giống mùa sau. Xơ mướp khô chịu nước, mềm, thường cắt khoanh dùng rửa chén, chùi nồi rất bền chắc.

Tuổi thơ ai từng sống ở quê, lớn lên ngụ cư nhiều năm nơi phố thị, có dịp ra ngoại ô bất chợt thấy giàn mướp xanh um điểm xuyết bông vàng tươi tắn, trái lớn trái nhỏ lủng lẳng; chắc lòng cũng thoáng chút bồi hồi, xao xuyến. Kỷ niệm xưa quay về, dây mướp nhà bò leo sang nhà hàng xóm như cậu trai rụt rè lần đầu mở lời làm quen cô bạn gái kẹp tóc xinh xinh. Mùa mưa lại sắp đến…

Nguyễn Kim
Đăng lại từ bài viết cùng tên
Đăng trên tạp chí Thất Sơn Châu Đốc (thatsonchaudoc.com)

Xem bài cùng tác giả: