Câu chuyện “Mạnh Khương Nữ khóc Trường Thành” thường được gắn với Tần Thủy Hoàng như một nỗi oán hận của dân chúng khi Tần Thủy Hoàng cho xây dựng Vạn Lý Trường Thành. Nhưng thực hư của câu chuyện này như thế nào?  

vạn lý trường thành
(Hình ảnh: Qua kknews.cc)

Truyền thuyết “Mạnh Khương Nữ khóc đổ Trường Thành”

“Mạnh Khương Nữ khóc Trường Thành” là truyền thuyết được lưu truyền hàng ngàn năm qua dựa vào phương thức truyền miệng trong dân gian.

Truyền thuyết kể rằng, vào thời kỳ Tần Thủy Hoàng, có một người tên là Phạm Kỷ Lương vừa mới kết hôn được ba ngày thì bị điều động đến phương Bắc xây dựng Trường Thành. Sau khi Phạm Kỷ Lương lên đường, vợ của anh ta ngày đêm nhớ nhung không dứt, liền trèo non lội suối đi đến nơi xây dựng Trường Thành để tìm chồng.

Trải qua vô vàn gian khổ, cuối cùng vợ của Phạm Kỷ Lương cũng đến được Trường Thành, nhưng lại nhận được tin chồng mình đã sớm qua đời. Quá bi thương đau buồn, nàng Mạnh Khương đã khóc liên tục ba ngày ba đêm khiến cảm thiên động địa, làm cho Trường Thành bị sụp đổ.

“Mạnh Khương nữ khóc Trường thành” là truyền thuyết dân gian cổ đại được lưu truyền ngàn năm nay ở Trung Quốc, có thể nói rất nhiều người biết và thường được nhắc tới để lên án “tội ác ” của Tần Thủy Hoàng. Nhưng tìm hiểu lại lịch sử thì câu chuyện này có rất nhiều điểm không thật.

Sự khác biệt của câu chuyện truyền thuyết so với tư liệu lịch sử

Vạn Lý Trường Thành
(Hình ảnh: Qua pinterest)

Để kỷ niệm nàng Mạnh Khương trải qua nghìn dặm tìm chồng, Sơn Hải quan được người đời sau cho là nơi nàng Mạnh Khương khóc Trường thành, đồng thời tại nơi đó người ta lập nên một ngôi miếu. Du khách khi đến thăm nơi đây, không ai là không cảm động. Nhưng có người cho rằng, câu chuyện nàng Mạnh Khương khóc Trường thành thuần tuý chỉ là hư cấu. Trường Thành ở Sơn Hải quan được chỉ định là nơi “Mạnh Khương Nữ khóc Trường Thành” là Trường Thành được xây dựng sau triều đại nhà Tần, còn Trường Thành do Tần Thuỷ Hoàng xây thì cách Sơn Hải quan đến mấy trăm dặm.

Trong lịch sử có những ghi chép về chuyện Mạnh Khương Nữ khóc đổ thành, nhưng thời gian câu chuyện phát sinh sớm hơn nhiều so với nhà Tần thống nhất 6 nước. Vì thế căn bản không có liên quan gì đến Tần Thuỷ Hoàng cho xây dựng Trường Thành.

Các nhà sử học phổ biến cho rằng, Mạnh Khương Nữ nguyên là vợ của võ tướng Kỷ Lương của nước Tề. Vừa vặn trùng tên với người chồng Phạm Kỷ Lương trong điển cố, điều này được ghi chép trong “Tả truyện”.

Trong một bài từ viết, khi võ tướng Kỷ Lương mất vì chiến tranh, vợ của ông ở tôn thất chịu tang chồng. Nhưng trong đó không viết là bà đã khóc, cũng không có Trường Thành hay tường thành bị sập, càng không có chuyện khóc đổ thành…

Trong “Liệt nữ truyện”, tác giả Lưu Hướng viết: “Vợ chồng Kỷ Lương không có con, cũng không còn họ hàng thân thích. Vì không còn chỗ nào về nên đã ở bên thi thể chồng dưới thành mà khóc. Mọi người trong thành nhìn thấy đều động lòng, người qua đường ai cũng rơi nước mắt. Trải qua 10 ngày liên tục như vậy mà khiến thành sụp đổ.” Thời kỳ này, tuy rằng câu chuyện “Mạnh Khương Nữ” không ngừng bị cải biến nhưng không nhiều. Đến thời nhà Đường, câu chuyện này bị sửa đổi hoàn toàn.

Cuối đời nhà Đường, tác giả bài thơ “Kỷ Lương thê”, Quán Hưu viết rằng người vợ của Kỷ Lương là người nước Tần, cũng đem từ “khóc đổ thành” biến thành “khóc đổ Trường Thành”. Quán Hưu đã viết, Mạnh Khương Nữ đi đến Trường Thành khóc điếu người chồng đã mất khi đi xây dựng Trường Thành: “Nhất hào thành băng tái sắc khổ, tái hào Kỉ Lương cốt xuất thổ” (Khóc lên một tiếng, nới biên tái mịt mờ sắc khổ, khóc lên lần nữa, hài cốt của Kỷ Lương lộ ra.” Câu chuyện lúc này đã có nội dung giống với câu chuyện lưu truyền ở các đời sau.

Đến đời nhà Tống, Kỷ Lương bắt đầu có họ, nhưng có các thuyết khác nhau. Có thuyết cho là Kỷ Lương họ Phạm, có thuyết cho là ông họ Vạn, còn có thuyết gọi là Kỷ Lang hoặc Hỷ Lương. Trịnh Tiều thời Nam Tống nói rằng: “Kỷ Lương chi thê, vu kinh truyện sở ngôn giả, sổ thập ngôn nhĩ, bỉ tắc diễn thành vạn thiên ngôn …” (Vợ của Kỷ Lương, trong kinh truyện có nói đến chỉ có mấy chục lời, rồi thì diễn thành ngàn vạn lời.)

Đến triều nhà Minh, vì để phòng ngừa bộ tộc Ngõa Lạt xâm lược, chính phủ đã cho tu sửa Trường Thành. Điều này dẫn đến dân chúng ca thán mạnh mẽ. Vì để trút hết sự bất mãn với người thống trị, dân chúng đã cải sửa vợ của Kỷ Lương thành “Mạnh Khương Nữ”, sửa Kỷ Lương thành “Vạn Hỷ Lương, hoặc Phạm Hỷ Lương”. Đồng thời họ gia tăng thêm các tình tiết như kén rể, ân ái vợ chồng, ngàn dặm tặng áo rét… Có thể nói, đến thời này, dân chúng đã sáng tạo ra một truyền thuyết “Mạnh Khương Nữ khóc Trường Thành” hoàn toàn mới.

Vạn Lý Trường Thành
(Hình ảnh: Qua read01)

Câu chuyện, truyền thuyết rốt cuộc không thay thế được sự thật lịch sử. Trên thực tế, không có chuyện nàng Mạnh Khương Nữ khóc đổ Trường Thành. Nhưng do bởi tính sinh động và màu sắc bi kịch của câu chuyện nên đã thành tư liệu thu hút mọi người.

Có quan điểm cho rằng, căn cứ vào sự biến đổi không ngừng của thời thế và phong tục, chuyện nàng Mạnh Khương cũng không ngừng biến đổi. Thời Chiến quốc, ở đô thành nước Tề thịnh hành việc khóc điếu, Kỷ Lương chết vì chiến tranh còn người vợ khóc điếu là tài liệu cho bi kịch. Đến thời Lục triều, Tuỳ Đường, trong nhạc phủ xuất hiện khúc “tống y”, vì thế lại tăng thêm nội dung tặng chồng áo lạnh. Có thể thấy, chuyện nàng Mạnh Khương là thuận ứng với trào lưu của diễn biến văn học, đồng thời phát triển trên cơ sở tình cảm và sự tưởng tượng của dân chúng.

Cũng có người nói rằng, Trường Thành nghiêm trang to lớn mà bị người phụ nữ khóc đổ thì quá ư là hoang đường. Hơn nữa, nàng Mạnh Khương nước Tề bị biến thành nàng Mạnh Khương nước Tần, biến “thành” thành “Trường Thành”…, đây đều là cố ý lén trút tội lên người Tần Thuỷ Hoàng mà thôi.

An Hòa (dịch và t/h theo sự cho phép của tác giả)

Xem thêm: