Thành tín là nền tảng để làm người, cũng là cái đẹp trong văn hóa truyền thống, từ xưa đến nay chính nhân quân tử đều là những người trung thành, giữ chữ tín. Vào thời cổ đại, thành tín từng là niềm tin của rất nhiều người tu thân, có rất nhiều chính nhân quân tử vì một chữ tín mà không màng đến sống chết.

Những câu thành ngữ như “Lời hứa đáng giá nghìn vàng”, “Quân tử nhất ngôn, tứ mã nan truy” “Nhất ngôn cửu đỉnh”, v.v. đã phản ánh sự xem trọng của người xưa đối với lòng tin và danh dự. Trong mắt của cổ nhân, thành tín là vô giá, bất cứ chính nhân quân tử nào cũng đều phải giữ chữ tín, nói mà không đáng tin ắt là tiểu nhân. Ngẫm lại tuy Quan Vũ là một quan võ, nhưng hàng nghìn năm qua ông vẫn luôn được người đời kính trọng, không phải vì võ nghệ cao cường mà vì ông là một chính nhân quân tử xem trọng chữ tín.

Không giữ chữ tín sao có thể được coi là bậc quân tử?
Cảnh trong phim “Tân Tam Quốc”.

Tư tưởng của các vị thánh hiền phương Đông về vấn đề thành tín là giống nhau. Khổng Tử từng nói: “Tự cổ giai hữu tử, dân vô tín bất lập”, nghĩa là con người phải chết đã là đạo lý vốn có ở đời, và cũng giống như vậy, dân mà mất niềm tin thì đương nhiên sẽ không thể thành tựu được gì cả. Mạnh Tử nói: “Thành giả, thiên chi đạo dã; tư thành giả, nhân chi đạo dã”, nghĩa là thành tín là lẽ trời, biết thành tín là đạo làm người. Lý Bạch từng viết trong lời thơ rằng: “Tam bôi thổ nhiên nặc, ngũ nhạc đảo vi khinh”, nghĩa là uống ba chén rượu vào rồi hứa hẹn, Ngũ Nhạc (năm ngọn núi lớn của Trung Hoa) cũng xem nhẹ như không. Từ xưa đến nay, kiên trì giữ chữ tín đều là đạo lí đối nhân xử thế, đạo làm kinh doanh chính trị. Kinh Thánh của phương Tây cũng có nói: “Niềm tin có giá trị hơn tiền tài.”

Đại thi tiên đời nhà Đường – Lý Bạch từng viết cậu câu thơ thế này trong Trường Can Hành: “Thường tồn bão trụ tín, khởi thượng vọng phu đài”, nghĩa là ôm cột giữ niềm tin, dựng nên đài Vọng Phu. Trong hai câu thơ này hàm chứa hai câu chuyện đẹp:

Cái gọi là “bão trụ tín” trong câu thơ là câu chuyện về một chàng trai có tên Vỹ Sinh hẹn hò trên cầu với người phụ nữ của anh. Đến thời gian hẹn, cô gái không đến, nước sông bắt đầu dâng lên. Vỹ Sinh vẫn kiên trì đợi vì không muốn thất hứa, anh ôm lấy cột cầu cho đến khi bị chết chìm.

“Đài Vọng Phu” thì kể về câu chuyện một người vợ chờ chồng, người chồng hẹn ngày quay về, nhưng đến ngày vẫn không quay về, người vợ luôn đứng trên lầu cao ngóng về phương xa chờ chồng quay về, cuối cùng hóa thành một bức tượng đá đứng sừng sững chờ đợi suốt một thời gian dài.

Vào thời Xuân Thu Chiến Quốc, nước Ngụy ở Trung Nguyên không phải là một nước lớn trong số các chư hầu, nhưng lại tập hợp người tài từ khắp nơi, đứng vững trong suốt mấy trăm năm. Đây đều là do Ngụy Văn Hầu giữ chữ tín, trọng nghĩa. Theo sách sử ghi chép, có một lần Ngụy Văn Hầu và quần thần uống rượu, đang lúc yến tiệc vui vẻ, lúc này trời đột nhiên đổ mưa. Ông liền ngừng uống sai người đánh xe đi, nói là muốn ra ngoại ô. Mọi người khuyên ông: “Tiệc rượu đang vui, trời thì đang mưa, Người ra ngoài đó để làm gì?” Ngụy Văn Hầu nói: “Ta có hẹn đi săn với người Sơn Lâm, không được thất hứa.” Ngụy Văn Hầu luôn giữ chữ tín ngay cả đối với những việc nhỏ nhặt như vậy trong cuộc sống. Chẳng trách người tài từ khắp nơi đều vui vẻ cống hiến.

Không giữ chữ tín sao có thể được coi là bậc quân tử?
Ngụy Văn Hầu khiến người tài từ khắp nơi đều vui vẻ cống hiến.

Vào thời nhà Thanh, ở Ngô huyện Tô Châu có một thương nhân tên là Thái Lâm rất trọng lời hứa, nổi tiếng có tín nghĩa. Có một người bạn gửi một ngàn bạc ở nhà ông, không hề để lại bất cứ thứ gì để bảo chứng. Không lâu sau, người bạn này bị bệnh qua đời, Thái Lâm gọi con trai của bạn đến và giao trả số vàng. Người con trai không chịu nhận không số vàng này, bèn nói: “Không thể có việc này, số vàng nhiều thế này sao lại không có bất cứ giấy tờ bảo chứng nào? Hơn nữa, cha tôi lúc còn sinh thời chưa từng nhắc đến việc này.” Thái Lâm nghe xong, ông cười nói: “Bảo chứng ở trong tim tôi đây, không phải trên giấy, bởi vì cha của cậu hiểu tính tôi nên ông ấy không nói với cậu.” Hình tượng giữ chữ tín của ông là tấm gương cho người đời.

Rõ ràng, hành động thiết thực tốt hơn hẳn những lời nói suông, là một người quân tử, lời nói ra thì phải thực hiện, giữ chữ tín, giữ lời hứa. Tạo niềm tin cho mọi người chính là xây dựng nên danh dự và uy đức của bản thân, nhất định sẽ được mọi người kính trọng.

Tiểu Minh

Xem thêm: