Trong văn hóa truyền thống, chữ “Hiếu” đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Trung hiếu lễ tiết luôn được xem là cái gốc làm người. Thậm chí trong “Hiếu kinh”, một luận thuyết kinh điển của Nho gia, thì “Hiếu” đã được nâng lên thành Thiên lý.

Trong loạt bài “Hiếu thảo là cái gốc làm người”, Trí Thức VN muốn gửi tới bạn đọc những quan niệm của người xưa về chữ “Hiếu”, và cái nhìn về chữ “Hiếu” trong cuộc sống hiện đại thời nay.

Hiếu thảo là cái gốc làm người – Kỳ III: “Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót”
Minh họa điển cố “Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót”

Nói về chữ “Hiếu”, chúng ta không thể không đề cập tới “Nhị thập tứ hiếu”, một tác phẩm kể lại sự tích của 24 tấm gương hiếu thảo trong lịch sử Trung Hoa của Quách Cư Nghiệp. Câu chuyện thứ ba trong cuốn sách này là câu chuyện về Tăng Tử.

Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót

Tăng Tử tên thật là Tăng Sâm (505 TCN – 435 TCN), tự là Tử Dư, người ở ấp Vũ Thành thuộc nước Lỗ, sinh vào đời Xuân Thu, là học trò xuất sắc của Khổng Tử. Tăng Tử kế thừa và phát triển thêm tư tưởng của thầy, ông đặc biệt đề cao chữ Hiếu, và chữ Tín.

Tăng Tử thờ cha mẹ rất hiếu thảo, bữa ăn nào cũng cố gắng tìm đủ rượu thịt cho cha mẹ dùng. Khi cha mẹ dùng bữa xong, còn thừa món ăn nào, ông hỏi cha mẹ cho ai thì ông vâng mà cho người ấy.

Hiếu thảo là cái gốc làm người – Kỳ III: “Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót”
Tượng Tăng Tử và mẹ ông (Ảnh: Wikipedia)

Truyện kể rằng một hôm Tăng Tử vắng nhà để vào rừng kiếm củi, có người khách đến chơi. Mẹ ông muốn ông về nhà ngay, nhưng không biết phải làm cách nào. Cuối cùng bà bèn cắn vào đầu ngón tay để xúc động con mình. Quả nhiên ở trong rừng Tăng Tử cảm thấy trong lòng quặn đau, vội vã gánh củi về nhà. Đây chính là điển cố “Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót”.

Vậy nên mới có bài thơ:

Mẫu chỉ tài phương khiết,
Nhỉ tâm thống bất căm,
Phụ tân qui vị vãn,
Cốt nhục chí tình thâm.

Có nghĩa là:

Mẹ vừa cắn ngón tay,
Con quặn đau trong dạ,
Vội vàng đội cũi về,
Cốt nhục tình linh cảm.

Có lần mẹ đánh Tăng Tử, ông khóc nức nở. Ngạc nhiên mẹ dừng roi và hỏi: “Sao từ trước đến nay ta đánh chẳng bao giờ con khóc mà hôm nay con lại khóc?” Tăng Tử thưa rằng: “Thưa mẹ, mấy lần trước con đau nên biết mẹ còn khỏe, nay con không thấy đau nữa nên thương mẹ đã già yếu.” Ông thật là người con chí hiếu!

Hiếu thảo là cái gốc làm người – Kỳ III: “Mẹ cắn ngón tay, tim con đau xót”
Tăng Tử (Ảnh: xianqin.baike.com)

Tăng Tử thường nói: “Mỗi ngày ta xét thân ta ba việc: Nhận làm thay người ta việc gì, ta có thực tâm làm không? Cùng với bè bạn giao ước điều gì, ta có thất tín không? Thầy dạy ta những gì, ta có nghiên cứu học tập không?”

Tăng Tử làm ra sách Đại học gồm 10 thiên và là một trong Tứ thư của Nho gia. Học trò của Tăng Tử là Khổng Cấp, cùng Nhan Hồi, Mạnh Tử và chính Tăng Tử được xem là Tứ phối của Nho gia, cũng là đại biểu xuất sắc của phái Nho gia.

(Còn tiếp)

Quang Minh

Xem thêm: