Người thời nay thường cho rằng người có nhiều tiền bạc của cải là người giàu có, còn người không có tài sản gì trong tay là người nghèo khó. Nhưng quan niệm về giàu nghèo của người xưa lại không giống như vậy mà vô cùng sáng suốt.

Giàu nghèo theo cách nhìn nhận của cổ nhân

Chúng ta có thể thấy rõ quan điểm giàu nghèo của người xưa qua câu chuyện luận bàn giữa vua nhà Thanh, Càn Long và hai vị quan là Kỷ Hiểu Lam, Hòa Thân được ghi chép trong sách sử triều nhà Thanh như sau:

Một lần, vua Càn Long nghỉ mát ở Sơn Trang Thừa Đức. Trong lúc nhàn rỗi không có việc gì làm, ông bèn nói chuyện với Kỷ Hiểu Lam và Hòa Thân.

Vua Càn Long hỏi Kỷ Hiểu Lam và Hòa Thân: “Hai vị ái khanh, các ngươi nói xem ai là người giàu nhất thiên hạ? Ai là người nghèo nhất thiên hạ?”

Hòa Thân là đại thần luôn nịnh nọt và muốn lấy lòng vua Càn Long nên nhanh nhảu trả lời trước:“Bẩm thánh thượng! Thần cho rằng thiên hạ là của Thánh thượng nên bệ hạ là người giàu có nhất. Người nghèo nhất là tên ăn mày, hắn trên không có một viên ngói, dưới không có mảnh đất cắm dùi.”

Lời nói này nghe qua thì không có gì sai nhưng vua Càn Long lại im lặng mà không nói gì. Ông quay sang phía Kỷ Hiểu Lam rồi nói: “Kỷ ái khanh, ngươi nói xem nào!”

Kỷ Hiểu Lam vì không muốn tranh cãi với Hòa Thân trước mặt vua cho nên định không nói gì. Nhưng vì vua nhắc đến tên mình nên đành phải nói: “Bẩm thánh thượng, thần cho rằng người giàu nhất thiên hạ là người cần kiệm, còn người nghèo nhất thiên hạ là người tham lam. Chỉ cần cần kiệm thì cho dù nhà chỉ có bốn bức tường không cũng sẽ dần dần mà giàu có. Còn nếu như đã tham mà lại thèm thì cho dù có gia tài bạc triệu rồi cũng sẽ tiêu xài sạch sẽ!”

Nghe xong lời của Kỷ Hiểu Lam, vua Càn Long vừa gật đầu vừa nói: “Hay! Khanh nói rất đúng!”

Một lần khác, Kỷ Hiểu Lam theo vua Càn Long đi nghỉ mát ở một sơn trang ngoại thành. Họ vô tình gặp một ngôi làng nhỏ, chỉ có khoảng hai ba chục hộ gia đình sinh sống. Những ngôi nhà ở đây đều thấp bé, tường vách bong tróc, thể hiện ra cuộc sống khốn khó của người dân.

Trong làng có một nơi, kiến trúc giống miếu mà không phải miếu, giống chùa mà không phải chùa. Bên trong có một cái ban thờ đặt một tượng Thần Tài và một pho tượng Dược Vương. Việc thờ phụng này không giống như bình thường.

Vua Càn Long sau khi quan sát, cảm thấy thú vị, liền chỉ vào ban thờ và nói với Kỷ Hiểu Lam: “Kỷ ái khanh, khanh thay họ viết một đôi câu đối, khanh thấy thế nào?”

Kỷ Hiểu Lam đứng trước ban thờ có phần lạ lùng này, thuận miệng nói: “Hữu tiền nan mãi mệnh. Vô dược khả y bần”  (Tạm dịch: Có tiền khó mua mệnh. Không thuốc chữa được nghèo). Câu trước là chỉ Thần Tài, câu sau chỉ Dược Vương.

Từ bộ câu đối này cũng hiển lộ ra triết lý nhân sinh sâu sắc của Kỷ Hiểu Lam. Với ông, kẻ giàu có cũng không phải là kẻ hạnh phúc, và muốn giàu có nhanh chóng, uống “thuốc” mà chữa nghèo, thì chắc chắn chỉ có làm trái đạo đức. Như vậy đến lúc chuyện gian trá bị phanh phui, thì hậu quả đúng là “có tiền khó mua mệnh”. Kỳ thực chính là muốn nói rằng làm người thì cần tu đức, có đức ấy rồi thì phúc sẽ tự nhiên theo tới, giàu có không phải là điều nên theo đuổi, cưỡng cầu.

Từ xưa đến nay, cần kiệm không chỉ là cách làm giàu mà còn là một đức tính tốt đẹp của con người. Người siêng năng cần cù, lại biết tiết kiệm tiền của mình làm ra, chi tiêu hợp lý, thì tài sản ắt sẽ mỗi ngày một nhiều lên. Người đã tham (tham ăn, tham tình ái, tham hưởng thụ…) nhiều, trong lòng lại luôn thèm khát có được, không khống chế được sự thèm khát của mình thì cho dù có làm ra bao nhiêu cũng sẽ tiêu tán hết. Hơn nữa, không chỉ tài sản hết sạch mà đạo đức cũng sẽ theo những dục vọng đó mà đi xuống.

Nhiều người trẻ tuổi trong xã hội chúng ta ngày nay cho rằng gia đình không có nhiều của cải, bản thân lại không làm ra nhiều tiền nên lâm vào bi quan chán nản, than trời trách người. Kỳ thực, chúng ta chỉ cần học theo người xưa, dưỡng thành tính “cần kiệm” và giảm bớt “tham thèm” thì chắc chắn cuộc sống của chúng ta sẽ trở nên đầy đủ và sung túc hơn.

An Hòa

Xem thêm: