Bậc trí giả làm người luôn giữ tâm thái bình hòa, gặp nguy mà không loạn, gặp lợi mà hững hờ, không quan tâm hơn thua. Bậc trí giả xử thế kín đáo mà không giấu diếm, âm thầm mà không huyên náo, bình tĩnh thong dong mà không vội vã. Đúng như lời của đại văn hào Tô Thức đã nói: “Đại dũng nhược khiếp, đại trí nhược ngu” (người dũng mạnh thường có vẻ ngoài như khiếp sợ, người đại trí thường có vẻ ngoài như ngu đần).

kiên nhẫn
(Hình minh họa: Qua tipelse.com)

“Đại trí nhược ngu, đại dũng nhược khiếp” thể hiện ra một sự tôn kính, kính nể của bậc tài trí đối với người khác. Trong lịch sử có rất nhiều bậc tài trí nhờ dựa vào “nhược ngu, nhược khiếp” mà thành tựu được sự nghiệp to lớn, ví dụ như Lưu Bị. Xem “Tam Quốc”, có không ít người nói Lưu Bị là kẻ không có tài, mà trên phương diện trị quốc, Gia Cát Lượng được người đời đánh giá là người toàn năng. Đối với Lưu Bị mà nói, văn phải nhờ đến Gia Cát Lượng, võ thì không thể rời xa Quan Vũ, Trương Phi, nhưng vì sao ba người họ lại một lòng phục tùng Lưu Bị?

Lưu Bị tự nhận mình là người đọc không nhiều sách thánh hiền, chỉ biết sơ sơ, quả thực là như vậy. Nhưng mặt khác, dù không đọc nhiều, Lưu Bị cả đời lại giữ gìn đạo đức, thực hành nhân nghĩa, trọng dụng người tài, tu dưỡng sửa mình và thiện đãi người khác. Bởi vậy mà Lưu Bị không có tài nhưng thắng được lòng dân, giành được tín nhiệm của thuộc hạ. Cũng nhờ đó mà ông có được Gia Cát Lượng “cúc cung tận tụy”, có được Quan Vũ “trảm lục tướng”. Đây chính là cái “đại trí nhược ngu” của Lưu Bị.

Đó là những chuyện có phần rõ ràng. Kỳ thực cái “đại trí nhược ngu” của Lưu Bị còn thể hiện ở việc ông có thể “hạ mình”. Chuyện này thoạt nhìn là ngu ngốc không biết bảo vệ bản thân, nhưng thực ra lại là buông bỏ được ân oán riêng tư. Ở đây phải kể đến chuyện của Lưu Ba và Lưu Bị.

Trong “Tam Qốc Chí” viết Lưu Ba tự là Tử Sơ, là người Kinh Châu. Từ thiếu niên, tài năng năng của Lưu Ba đã được mọi người xa gần biết đến. Nhưng vì tính tình cao ngạo nên Lưu Ba không bao giờ dễ dàng chịu khuất phục trước người khác. Quan thứ sử Kinh Châu, Lưu Biểu đã từng nhiều lần triệu Lưu Ba làm quan nhưng ông một mực không chịu tiếp nhận.

Lưu Biểu vốn đã có quan hệ không tốt với cha của Lưu Ba là Lưu Tường. Hơn nữa, đã nhiều lần cho mời Lưu Ba lên làm quan nhưng lại bị từ chối vì thế mà Lưu Biểu càng bực tức và nổi lên ác ý.

Một lần, Lưu Biểu phái người đến bắt giữ Lưu Ba, rồi lại âm thầm xui khiến thân tín của Lưu Tường nhiều lần hướng đến Lưu Ba mà dụ dỗ rằng: “Lưu Biểu muốn giết ngươi, chi bằng hãy cùng ta chạy trốn.” Lưu Ba sau khi nghe xong, thầm nghĩ: “Chạy trốn vụng trộm là phi quân tử. Ta không thể làm.” Cũng vì thế mà Lưu Biểu đã không giết ông.

Về sau, Tào Tháo dẫn quân chinh phạt Kinh Châu. Lưu Bị chạy trốn đến Giang Nam. Lưu Ba ngược lên phía bắc quy phục Tào Tháo. Tào Tháo bổ nhiệm Lưu Ba làm Duyện (một chức quan thời xưa). Đồng thời Tào Tháo cũng để cho Lưu Ba tiến đến kêu gọi ba quận là Trường Sa, Linh Lăng, Quế Dương chiêu hàng. Nhưng thật không may là lúc này Lưu Bị đã chiếm lĩnh được ba quận này nên Lưu Ba kêu gọi chiêu hàng không thành công. Lưu Ba đành tìm đường trở về bằng cách xuống phía nam rồi ngược về phía bắc với Tào Tháo.

Lúc ấy, Gia Cát Lượng biết Lưu Ba là bậc kỳ tài nên muốn khuyên Lưu Ba tìm đến Lưu Bị mà nương tựa, nói: “Lưu Huyền Đức hùng tài cái thế, chiếm giữ đất Kinh, hợp với thiên ý lòng người, ai cũng quy phục. Túc hạ còn muốn đi đâu?”

Lưu Ba đáp: “Ta phụng mệnh Tào Tháo mà đến, không thể hoàn thành thì nên trở về. Đây là ta hết lòng với chức trách của mình. Túc hạ đừng phí lời mà vô ích.” Đây là lần đầu Lưu Ba từ chối Lưu Bị.

Trên đường trở về, Lưu Ba gặp thủ hạ của Lưu Chương, quan cai quản Ích Châu. Lưu Chương mừng rỡ giữ Lưu Ba ở bên, phàm là có quân cơ đại sự gì thì trước tiên đều đến hỏi ý kiến của Lưu Ba.

Khi mưu sĩ của Lưu Bị là Pháp Chính khuyên bảo Lưu Chương thu nhận Lưu Bị để chống Tào thì Lưu Ba khuyên can: “Lưu Bị là kẻ hùng tài, không tầm thường, thu nhận người này tất sẽ là mối họa.” Nhưng Lưu Chương không nghe theo lời khuyên can của Lưu Ba. Lưu Ba tiếp tục can ngăn: “Để Lưu Bị thảo phạt Trương Lỗ, chẳng khác nào thả hổ về rừng”. Lưu Chương vẫn coi những lời này như gió thoảng bên tai. Kết quả cuối cùng, Lưu Bị đánh chiếm được Ích Châu, gặp được Lưu Ba.

Lưu Bị thấy Lưu Ba không chỉ không quy thuận mình mà còn hết lần này lần khác chỉ điểm cho người khác chống lại mình thì không khỏi nảy sinh trong tâm oán giận. Nhưng Lưu Ba lại được Gia Cát Lượng nhiều lần biện hộ cho, khiến Lưu Bị tự mình tiêu tan oán hận, trong lúc vây hãm Thành Đô, Lưu Bị cuối cùng đã suy nghĩ thông suốt, hạ mình, hô to để ba quân nghe rõ: “Ai giết hại Lưu Ba sẽ bị tru di tam tộc.”

Sau khi Lưu Bị chiếm được Ích Châu, trước tiên ông bổ nhiệm Lưu Ba làm Tây Tào Duyện, phò tá tướng quân. Sau khi Lưu Bị lên làm Hán Trung vương, Lưu Ba được phong làm Thượng thư. Tới lúc Pháp Chính qua đời, ông lại được thăng làm Thượng thư lệnh, phụ trách việc chính vụ hàng ngày.

Lưu Ba thường ngày thanh liêm trong sạch, cung kính, lặng lẽ thủ tĩnh, không “khinh ngôn lạm thuyết” nên rất được Lưu Bị tín nhiệm. Sau khi Lưu Bị xưng Đế, phàm là chiếu cáo Hoàng thiên thượng đế hay là văn tự tế lễ, văn cáo, sắc lệnh đều do Lưu Ba nắm giữ.

Lưu Bị không chỉ buông bỏ tâm oán hận mà còn phong quan chức cho người mình từng oán hận, vì thế mà có được trong tay một nhân tài tận tâm đến Gia Cát Lượng cũng tự “nhận thua”. Kết quả là, Lưu Bị và Gia Cát Lượng vô cùng mừng rỡ, Lưu Ba cũng vô cùng cao hứng.

An Hòa

Xem thêm: