Người cao thượng có thể xem hết thảy mọi người đều là bạn bè, nhưng cũng phải biết trân quý sinh mệnh của mình, kết giao với những người có phẩm hạnh tốt, không thân cận với những người có phẩm hạnh xấu xa. Cổ nhân coi trọng việc kết giao, vậy người xưa khi kết giao bạn bè cần xem xét những gì?

7 quy tắc nhận biết phẩm hạnh của một người khi kết giao

1. Xem lễ của một người

Một người sau khi thành công, phát đạt, phải nhìn vào ngôn hành cử chỉ của họ, xem có phải hay không là người khiêm tốn có lễ tiết, lễ phép, có tuân thủ hết thảy những quy tắc cơ bản hay không.

Thời kỳ Chiến Quốc, Mạnh Tử đem “Nhân, nghĩa, lễ, trí” làm quy phạm đạo đức căn bản. Lễ là thể hiện của lòng khiêm tốn và trở thành một trong những đức hạnh được coi trọng của con người. Ông cho rằng, “lễ” là yếu tố khiến cho mỗi một người sang quý hay bần tiện, thậm chí dựa vào lễ có thể đạt được vị trí thích đáng trong xã hội.

Một người không có lễ nghĩa, không thực hành được những điều cơ bản như vậy thì chính là người có tố chất kém. Từ xưa đến nay, người tự mình làm thành được việc lớn, lưu danh muôn đười cũng thường là người hiểu biết lễ nghĩa, dù rơi vào hoàn cảnh nào cũng thủ được lễ.

2. Xem đức của một người

Người xưa có câu: “Hậu đức tải vật” (đức dày có thể nâng đỡ được vạn vật), hay nói cách khác, người có tài phú nhất định phải là người có đức dày. Hết thảy tài phú, danh dự, địa vị đều là những thứ bên ngoài, đức hạnh mới là căn bản, là cái gốc rễ của một người. Mà “Bách thiện hiếu vi tiên” (trăm việc thiện thì hiếu thảo đứng đầu), hiếu thảo với cha mẹ là thể hiện rõ nhất của đức hạnh.

Trong cuộc đời của mỗi người, điều thiện mà chúng ta gặp là rất nhiều, nhưng không gì sánh bằng chữ hiếu. Một người dù thành đạt đến đâu đi nữa nhưng bất hiếu với cha mẹ thì không thể có hậu phúc.

3. Xem phẩm hạnh một người

Muốn biết phẩm hạnh của một người ra sao, đặc biệt là sau khi họ giàu có, hãy nhìn vào cách họ tiêu tiền như thế nào: tiêu tiền cho ai, tiêu tiền vào những nơi nào, có phung phí xa hoa hay không. Nếu như một người sau khi giàu có rồi mà vẫn bảo trì được bản tính cần kiệm thì đó mới là người có phẩm hạnh tốt.

4. Xem mức độ tin cậy của một người

Muốn biết một người nói lời có đáng tin hay không, phải nhìn vào cách họ làm.

Sau khi nghe xong một người nói thì phải xem họ có đi làm hay không. Nếu một người chỉ nói mà không làm tức là chỉ nói suông, nói mạnh miệng mà không có hành động thực tế thì đó là người không đáng tin.

Lần đầu tiên nghe một người nói điều gì đó, thì lời đó không đủ để chứng minh điều gì. Sau đó, khi tiếp xúc một thời gian phát hiện ra lời nói và việc làm của họ có sự sai biệt quá lớn thì có thể thấy rõ nhân phẩm cùa người này không tốt. Người như vậy cổ nhân khuyên nên tránh kết thân.

5. Xem bản chất bên trong của một người

Muốn biết bản chất thật bên trong của một người phải nhìn vào sở thích, hành vi của họ.

Quan sát sở thích của một người, xem người này hằng ngày yêu thích gì, thì có thể nhìn ra bản chất nội tại của người này. Đây chính là bản chất nội tại của người đó thể hiện ra ngoài.

Hành vi của một người cũng lại như thế, nó có thể thể hiện rõ ra bản chất bên trong của một người. Trong tâm một người suy nghĩ điều gì thì sẽ phản ánh ra ngoài thông qua lời nói, hành vi của người ấy.

6. Xem sự giàu nghèo của một người

Muốn biết một người có phải là nghèo hay không, hãy nhìn vào cái chí của người đó là có thể biết.

Người thời nay thường cho rằng người có nhiều tiền bạc của cải là người giàu có, còn người không có tài sản gì trong tay là người nghèo. Nhưng thái độ của người xưa đối với quan niệm về giàu nghèo lại khác biệt rất nhiều. Họ cho rằng người mà xa hoa, không có chí mới thực sự là người nghèo.

Người nghèo không đáng sợ, mấu chốt là phải có quy tắc làm người. Phải hiểu được cái gì có thể, cái gì không thể, không thể “người cùng mà chí ngắn”. Người nghèo nhưng có ý chí, chí hướng cao xa phù hợp với năng lực của mình là người đáng quý.

Một người hiện tại có thể có hoàn cảnh khốn khó nhưng chưa hẳn đó là người nghèo. Nếu họ có chí hướng, kiên trì với ý chí của mình thì tương lai sẽ có biến đổi tốt hơn lên.

7. Xem mức độ cao quý hay ti tiện của một người

Muốn xem mức độ cao quý của một người, nhìn vào cách người đó tiến cử. Một người sau khi đã có địa vị cao sang, thì phải nhìn vào cách tiến cử người của người đó, xem xem họ đề cử, đề bạt người như thế nào. Từ cách này có thể nhìn ra phẩm chất của một người có đáng quý hay không.

Muốn biết một người là ti tiện, hãy nhìn vào những điều mà họ tuyệt đối không làm. Địa vị của một người như thế nào không phải là vấn đề lớn, điểm quan trọng là phải làm được không kiêu ngạo, không siểm nịnh, biết việc nào nên làm việc nào không nên.

Người quân tử luôn có một chuẩn tắc và nghiêm khắc với bản thân mình. Họ tuyệt đối không làm điều xằng bậy, không làm việc trái với đạo lý, gặp người quyền thế mà không xu nịnh, gặp người mạnh thì không sợ, gặp người yếu hơn mình thì không bắt nạt, tôn kính người lớn tuổi, che chở người nhỏ tuổi. Người “ti tiện, hèn hạ” thường không việc gì không dám làm, thậm chí đánh mất cả sự tôn nghiêm của bản thân mình.

An Hòa

Xem thêm: