KDL VĂN HÓA PHƯƠNG NAM: HÀNH TRÌNH TÌM VỀ VỚI NGUỒN CỘI PHƯƠNG NAM

KDL Văn hóa Phương Nam là điểm đến cho những ai yêu thích và mong muốn tìm hiểu văn hóa truyền thống của người dân Nam bộ.

Tạm rời bỏ sự hối hả, xô bồ không lúc nào ngơi nghỉ của đô thị Sài Gòn, tìm về vùng quê thanh bình với những cánh đồng xanh mướt vút tầm mắt, những con kênh, con rạch chằng chịt và những vườn cây trái xum xuê, mảnh đất thắm đượm tình người dân quê chất phác, thật thà, với rất nhiều những trò chơi dân dã đã gắn liền với tuổi thơ của trẻ nhỏ được gọi với cái tên trìu mến: Đồng Tháp Mười. Nhắc đến Đồng Tháp, là nhắc đến vựa lúa lớn nhất của cả nước, ngoài thứ đặc sản đã đi vào câu ca: “Thấy dừa thì nhớ Bến Tre, thấy bông sen nhớ đồng quê Tháp Mười”, Đồng Tháp còn được biết đến bởi rất nhiều di tích lịch sử và những điểm tham quan thú vị, trong đó phải kể đến KDL Văn hóa Phương Nam (KDLVHPN).

Tọa lạc tại xã Long Hưng A, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, cách Sài Gòn khoảng hơn 3 giờ đi xe, KDLVHPN được khởi công xây dựng từ năm 2009 và bắt đầu chính thức đi vào hoạt động từ ngày 23/12/2017. Đây là công trình do doanh nhân Đặng Phước Thành phát tâm xây dựng có kinh phí lên đến hơn 600 tỷ đồng, với tâm niệm muốn tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống và tưởng nhớ công ơn của các bậc tiền nhân đã khai hoang, mở mang bờ cõi và dựng lập nên vùng đất phương Nam ngày nay. Vì vậy, đây không phải là một khu du lịch sinh thái đơn thuần, mà mang đậm dấu ấn tâm linh và là nơi gìn giữ, lưu truyền những văn hóa đã sớm bị mai một theo thời gian. Ban đầu, KDLVHPN gồm có 5 hạng mục chính là: Nam phương Linh từ, Đặng tộc Nam phương Linh từ, Nhà trưng bày họ Đặng, Nhà trưng bày Nam bộ và dãy trường lang bao quanh, nhưng hiện nay đã được bổ sung thêm Bảo tàng cổ vật Nam bộ và Làng quê Nam bộ.

Dãy trường lang bao quanh dài 675m gồm 240 trụ gỗ

Ấn tượng đầu tiên về KDLVHPN là một quần thể kiến trúc hài hòa, cân đối được khéo léo đặt trên vùng đất rộng 5ha với dãy trường lang bao quanh dài 675m gồm 240 trụ gỗ để kết nối các hạng mục với nhau và mưa nắng không ảnh hưởng đến khách tham quan, hai bên có Nghinh lâu (lầu đón khách) và Đông cát (nơi làm việc của riêng dòng họ Đặng). Hai cửa chính gọi là Đông – Tây lưỡng môn với thập lục đại trụ, mỗi trụ có đường kính 1m làm bằng gõ đỏ. Cửa Đông được lợp bằng ngói thanh lưu ly phổ biến trong dân gian, cửa Tây được lợp bằng ngói Hoàng lưu ly chỉ được sử dụng cho cung đình. Toàn bộ công trình bao gồm nhiều khối nhà cổ, gỗ mới, được làm từ kiến trúc nhà rường truyền thống của người Việt mang đậm dấu ấn của triều Nguyễn, có cải tiến theo cách xây dựng nhà của người dân Nam bộ, do những nghệ nhân được mời từ Huế vào xây dựng và điêu khắc.

Bên trong Nam phương Linh từ

Nằm giữa hai cổng, chếch về phía Đông môn là hai đền thờ chính tôn kính, uy nghiêm, được sơn son thếp vàng. Nam phương Linh từ rộng 509m2 với 60 cột gỗ, là nơi thờ tự 125 nhân vật có công khai mở, gìn giữ và làm rạng danh đất phương Nam. Cách một giếng trời tên gọi Thiên Quang Tĩnh có hai bức tượng, một của Phật Thích Ca Mâu Ni, một của Quán Thế Âm Bồ Tát, là đền thờ thứ hai. Đặng tộc Nam phương Linh từ rộng 644m2 với 80 cột gỗ là nơi thờ tự các bậc tiền nhân như: Công bộ Thị lang Đặng Nghiêm – người đã khai khoa đầu tiên cho dòng họ Đặng thời vua Lý Cao Tông; Thám hoa Đặng Ma La thời vua Trần Thái Tông; hai cha con Quốc công Đặng Tất và Tể tướng Đặng Dung – là khai quốc công thần giúp Trần Ngỗi lên ngôi lập nên nhà Hậu Trần hiệu là Giản Định Đế; Thủy sư Đô đốc Đặng Nhân Cẩm phò vua Gia Long và là ông tổ của dòng họ Đặng tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp; và những vị Tiên hiền, Hậu hiền khác cùng binh lính, tướng sĩ đã từng phục vụ dòng họ Đặng…

Hai bên đền thờ là Nhà trưng bày Nam Bộ và Nhà trưng bày họ Đặng, là nơi gìn giữ, trưng bày những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của đất phương Nam và của dòng họ Đặng. Ngoài ra, trong khuôn viên của quần thể kiến trúc này, chếch về phía Tây môn, hai bên còn có phục dựng Đàn tế Thu, Đàn tế Xuân, là nơi các vị vua dùng để tế Trời Đất, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, ở giữa là Nhà chuông với chiếc chuông đồng cao 3,2m, đường kính 1,8m và nặng hơn 4 tấn, trên đó có khắc bài chiếu dụ của vua Lê Thái Tổ tặng cho hai cha con Đặng Tất và Đặng Dung “Tiết liệt cương trung – Trung thần hiếu tử”. Bên cạnh đền thờ Đặng tộc là Vườn hoa thư pháp với hàng chục bức thư pháp được khắc trên đá. Chếch về phía Đông môn với hai bên là Vườn tượng linh vật 12 con giáp và Vườn tượng 16 danh nhân văn hóa. Đặc biệt, tất cả các bức tượng trong đền thờ và tại vườn tượng đều được đúc bằng đồng nguyên chất. Giữa Đông môn là Nhà trống với chiếc trống độc mộc có đường kính dài 1,24m.

Kiến trúc nhà rường truyền thống của người Việt mang đậm dấu ấn của triều Nguyễn, có cải tiến theo cách xây dựng nhà của người dân Nam bộ

Bên cạnh đó, KDLVHPN còn có hai hạng mục nữa rất thú vị vừa mới được dựng lập sau này là Bảo tàng Nam phương và Làng quê Nam bộ nâng tổng diện tích khuôn viên lên đến 17ha. Bảo tàng Nam phương trưng bày những cổ vật quý giá như các nông ngư cụ, hồ sơ kênh đào Lấp Vò từ thời Pháp thuộc, bộ sưu tập tiền cổ Nam bộ, bộ sưu tập những con tem xưa, bộ sưu tập đồ gốm Việt từ thế kỷ XV, đặc biệt là đồ gốm men ngọc Sawankhalok Thái Lan từ thế kỷ XV, đồ gốm Trung Quốc từ thời Khang Hy thế kỷ XVII và Ung Chính nhà Thanh thế kỷ XVIII, được tìm thấy tại mảnh đất phương Nam này, ngoài ra còn có đồ gốm thu thập được từ 5 con tàu buôn bị đắm trên vùng biển Việt Nam.

Cổ vật được trưng bày tại Bảo tàng Nam phương

Làng quê Nam bộ là nơi phục dựng và tái hiện lại đời sống thường nhật của người dân quê, từ thuở khai hoang ở chòi lá thô sơ, đến mùa nước nổi thì nghĩ ra loại nhà trên cọc, mùa đông lạnh hơn thì nghĩ ra loại nhà tranh vách đất, cho đến thời an cư lạc nghiệp thì có các loại nhà ổn định hơn như nhà một mái, nhà Ngọc Ngựa Đâm Trính, nhà Sắp Đội dành cho phú nông, nhà chữ Đinh cũng thuộc dạng cho người có của ăn của để, mỗi làng có một Đình làng, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân trong làng, nơi thờ tự những bậc Tiên hiền, Hậu hiền có công khai phá lập nên làng xã. Ngoài ra, để giúp các thế hệ sau hiểu đời sống thường nhật và thói quen sinh hoạt của người dân Nam bộ, vào thứ Bảy và Chủ nhật hàng tuần, nơi đây còn diễn ra rất nhiều các hoạt động, tái hiện lại quy trình trồng lúa nước từ cấy, gặt, đập, cho đến chế biến thành các loại bánh. Du khách cũng có dịp được thưởng thức 20 loại bánh dân dã khác nhau như bánh xèo, bánh khọt, bánh cam, bánh ích…, và các trò chơi dân dã gắn liền với đời sống của người dân Nam bộ như đua xuồng, bắt vịt, nôm cá, đi cầu khỉ, v.v…

Tái hiện khung cảnh các loại nhà Nam bộ xưa

Có thể nói, cho đến nay, bên cạnh yếu tố thương mại, KDLVHPN mang một ý nghĩa có tính văn hóa cao hơn rất nhiều lần. Đây là nơi gìn giữ và lưu truyền những giá trị văn hóa truyền thống cổ xưa của người dân Nam bộ, là công trình thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt nói chung và là nơi truyền cảm hứng cho hậu thế mai sau biết tìm về với nguồn cội, ôn cổ minh kim, hiểu được người xưa, để tu sửa ngày nay, sống sao cho có trước có sau, làm người thế nào cho rạng danh tông tổ. Thông qua quá trình tìm về nguồn cội ấy, ta cũng có thể rũ bỏ những ngột ngạt, bon chen thường nhật nơi phố phường, tìm về với sự thanh thản, bình yên của chốn làng quê, và trong khi hòa mình vào những cánh đồng xanh bát ngát với những rặng dừa rủ bóng bên sông, biết đâu ta có thể chiêm nghiệm lại cuộc đời mình và tự hỏi về ý nghĩa của sinh mệnh để tránh bị lạc lối giữa dòng đời trăm hướng?

Hồng Hoa

Xem thêm:

Bình Luận