Người Tsaatan là những người chăn tuần lộc và sống ở miền bắc Khövsgöl Aimag của Mông Cổ. Ban đầu họ sinh sống ở vùng biên giới mà hiện nay là nước Cộng hòa Tuva thuộc Liên bang Nga, Tsaatan là một trong những nhóm người chăn tuần lộc du mục cuối cùng trên thế giới. Hàng ngàn năm qua, họ sinh sống ở vùng cận địa Ulaan taïga và thường di chuyển từ 5 đến 10 lần một năm.

Tuần lộc và người Tsaatan sống phụ thuộc lẫn nhau. Một số người Tsaatan nói rằng nếu tuần lộc biến mất, thì văn hóa của họ cũng sẽ không còn. Tuần lộc cung cấp cho họ sữa, pho mát, thịt và vận chuyển. Họ cũng may quần áo của mình bằng lông tuần lộc, phân tuần lộc dùng làm nhiên liệu nấu bếp và gạc của chúng được sử dụng để làm một số công cụ. Họ không ăn thịt tuần lộc.

Khi số lượng tuần lộc suy giảm, chỉ có khoảng 40 gia đình tiếp tục truyền thống ngày nay. Sự tồn tại của tuần lộc bị đe dọa bởi số lượng người thuần hóa tuần lộc. Nhiều người đã rời bỏ cuộc sống du mục của họ để đến với các khu vực đô thị. Vào tháng 6 năm 2014, sau nhiều ngày cưỡi ngựa qua làng Ulaan taïga từ làng Tsagaan-Nuur, gần hồ Khövsgöl, nhóm của nhiếp ảnh gia Pascal Mannaerts đã có cơ hội gặp họ.

Trong năm, người Tsaatan di chuyển từ nơi này đến nơi khác mà không có khu định cư vĩnh viễn

Một nhóm dân cư gồm nhiều gia đình được gọi là “olal-lal” (có nghĩa là “họ” trong ngôn ngữ Tsaatan). Họ thường lấy tên của thành viên đại diện của dòng tộc để gọi một nhóm người.

Tính chất cấu trúc cộng đồng của người Tsaatan được thiết lập xung quanh tuần lộc, họ phụ thuộc vào nhau. Người Tsaatan nói rằng nếu tuần lộc tuyệt chủng thì văn hóa của họ cũng biến mất.

Tấm da tuần lộc được sử dụng để làm áo khoác mùa đông. Túi xách, thảm du lịch, và giày cũng được làm từ da tuần lộc. Họ thường làm giàu từ da cẳng chân tuần lộc. Gạc tuần lộc là thành phần quý trong y học cổ truyền Trung Quốc và họ đã cung cấp nguồn nguyên liệu này cho Trung Quốc từ những năm 1975.

Hai cô bé Tuvshinbayar và Ulziisaihan

Mỗi khu dân cư thường tập trung 2-7 hộ gia đình, họ dựng các lều trại để ở và sẽ di chuyển trại để tìm nơi chăn thả tối ưu. Tuần lộc được người Tsaatan rất tôn trọng và đối xử như các thành viên trong gia đình.

Tuần lộc được thuần hóa và chăn nuôi trong các gia đình. Công việc và các hoạt động của cộng đồng người Tsaana tập trung quanh việc chăm sóc và nuôi thả tuần lộc. Cả người lớn và trẻ em cùng đảm nhận việc chăn nuôi tuần lộc. Ngay từ nhỏ, những đứa trẻ sẽ sớm được học cách chăn thả và đảm bảo an toàn cho tuần lộc.

Lều trại của họ được làm chủ yếu từ cây Bạch Dương, tựa như lều “tepees” của thổ dân Mỹ

Các gia đình của cùng một “olal-lal” dựng lều gần nhau và hợp tác cùng nhau chăn thả gia súc. Vào mùa hè, người Tsaatan định cư ở khu vực có độ cao khoảng 2300m.

Bên trong lều trại

Cô Bolorma đang đun sôi sữa để làm pho mát cho gia đình, họ tự cung tự cấp

Hai vợ cồng anh chị Narahuu và Bolorma

Tất cả các thành viên trong gia đình của Narahuu đều rất tự hào về những con tuần lộc của mình

Từ trái sang phải, Bolorma, Ulziitsetseg, Tuvshinbayar, Ulziichimig, Narahuu và con gái lớn Ulziisaihan.

Ulziisaihan và Ulziitsetseg – con gái của Narahuu & Bolorma

Các thành viên khác trong gia đình sinh sống tại các trại: Bayrsaïhan, Chagtan, Baagii và Nuuru

Mỗi buổi tối, hơn 100 con tuần lộc trở về trại sau một ngày dài lang thang trong rừng Taiga Ulaan để tìm thức ăn.

Đây là những khoảnh khắc rất khó phai khi chứng kiến cảnh đàn tuần lộc quay trở về, cứ mỗi đêm, chúng lại xuất hiện như một đội quân hùng tráng ở đường chân trời với những chiếc gạc nhảy múa trong không khí.

Một cư dân Tsaatan đang tự chụp ảnh tại khu rừng Taiga Ulaan với Bayrsaïhan

Bổ củi phục vụ cho nhu cầu thường hằng

Cô bé Tuvshinbayar đang chơi đùa cùng tuần lộc

Nhưng đôi khi cả hai không… hiểu nhau lắm

Nhanh chóng lùa tuần lộc về trại khi hoàng hôn buông xuống để bắt đầu vắt sữa

Phụ nữ thường đảm nhận công việc vắt sữa để làm sữa chua, pho mát và trà sữa

Dì Narahuu vừa làm xong một tô trà sữa mặn “Suutei tsai” truyền thống

Bé Ulziichimig, con gái út của gia đình, đang tìm cách đánh thức và chọc đùa chị gái

Hoàng hôn trên Ulaan Taïga

Bởi quanh năm lạnh giá, đồng cỏ bạt ngàn trải dài trên thảo nguyên bao la. Tuần lộc chịu nóng kém, chính vì vậy họ phải đưa chúng xuống những vùng đồng bằng thấp hơn để chăn thả tuần lộc vào mùa  hè.

Người Tsaatan tin rằng linh hồn của tổ tiên họ vẫn đang sống ẩn trong các cánh rừng và hiện diện dưới hình dáng của động vật giúp dẫn lối cho cuộc sống của họ, bởi vậy, họ thực hành Shama giáo, một tôn giáo tôn thờ thiên nhiên.

Shaman của người Tsaatans khác với các tôn giáo Shaman khác trong khu vực. Họ thờ phụng một vị thần được người Tsaatan cho là hiện thân lâu đời nhất của Shaman giáo, được thực hành bởi những người du mục Mông Cổ. Họ không chỉ kính ngưỡng Shaman, mà còn nhiều kinh sách thần bí khác và chiểu theo đó mà áp dụng vào cuộc sống hàng ngày, bao gồm cho cả việc săn bắn, gọi điện thoại hoặc xua đuổi mưa.

Baagii trong trang phục truyền thống của người Tsaatan, với đặc trưng là chiếc mũ giống như của người dân Khalkh, và một chiếc áo khoác Mông Cổ truyền thống.

Họ vận trang phục khỏe khoắn, mang những đôi giày ấm áp làm từ da và gân tuần lộc. Các đôi bốt làm thủ công này có chất lượng và trình độ tay nghề rất cao nhưng cũng khá đắt tiền.

Hoàng hôn phủ trùm khu trại

Xem thêm: