Phương pháp dạy con thành người tài đức của bậc hiền nhân xưa – Kỳ 3

Một gia đình hưng thịnh sẽ luôn có những đặc điểm riêng biệt như một di ngôn, một lời giáo huấn, một nguyên tắc kỷ luật hay một tấm gương điển hình để con cháu học tập noi theo. 

(Ảnh minh họa: Qua Kknews.cc)
(Ảnh minh họa: Qua Kknews.cc)

Nhìn lại lịch sử có thể thấy, rất nhiều gia tộc giàu có đều bị “linh nghiệm” bởi câu “giàu không quá ba đời” hay “thành đạt không quá ba đời”. Nhưng gia tộc họ Tăng lại đời này tiếp nối đời sau mà sinh ra các bậc anh tài. Tăng Kỷ Trạch, Tăng Quảng Quân, Tăng Quảng Thuyên, Tăng Chiêu Luân, Tăng Hiến Thực…đều là những nhân vật kiệt xuất của lịch sử Trung Hoa. Bí quyết của gia tộc họ Tăng “trường thịnh không suy” này là ở 4 câu di chúc do ông tổ Tăng Quốc Phiên để lại.

1. Thận trọng lúc ở một mình thì trong tâm sẽ bình yên

Đạo lý tu dưỡng bản thân là phải hướng vào trong nội tâm. Trong nội tâm đã biết rõ thiện ác lại không thể tận lực hành thiện trừ ác thì chưa phải là thật tâm tu dưỡng. Chỉ chính mình mới biết rõ có đang tự lừa dối bản thân hay không, người ngoài nhìn khó thấy.

Mạnh Tử nói: “Trên không thẹn với trời, dưới không thẹn với lương tâm”. Cái gọi là dưỡng tâm, nhất định phải là “tâm thanh quả dục” (để tâm thanh tịnh, giảm bớt ham muốn dục vọng). Cho nên, người có thể tự thận trọng xét lại bản thân mình sẽ không bị cảm thấy áy náy, hổ thẹn

Người nếu như không có việc gì phải áy náy, hổ thẹn thì khi đối mặt với Trời Đất, Quỷ Thần, thì thần sắc sẽ an nhiên, bình thản. Tâm tình như vậy là vui sướng, là hạnh phúc nhất. Đây là phương thuốc tốt nhất, là việc lớn nhất của tu thân dưỡng tính, là đạo lý cần cố gắng đạt được nhất của đời người.

2. Cung kính thì thân thể sẽ khỏe mạnh

Trong nội tâm mà thuần khiết, bên ngoài chỉnh tề nghiêm túc, đây là công phu của “kính” (kính trọng, tôn kính, cung kính). Bước ra khỏi cửa, nhìn thấy người giống như nhìn thấy khách quý, luôn kính trọng người khác, đây là biểu hiện của “kính”. Bản thân tu dưỡng khiến dân chúng bình an, trung thực kính cẩn mà khiến thiên hạ được thái bình, đây là hiệu quả của “kính”. Thông minh và trí tuệ đều là từ “kính” mà sinh ra.

Trang trọng, yên tĩnh thì sẽ càng ngày càng mạnh. Nếu như gặp được dù ít hay nhiều người, việc lớn hay việc nhỏ, đều dùng lòng cung kính (cả bên trong và bên ngoài) để đối đãi, không dám buông thả thì thân thể sẽ khỏe mạnh.

3. Theo đuổi sự nhân từ thì trong người sẽ vui vẻ

(Ảnh minh họa: Qua Kknews.cc)
(Ảnh minh họa: Qua Kknews.cc)

Khổng Tử giáo dục con người đều là dùng chữ “nhân” (nhân từ, nhân ái) làm trọng. Ông nói: “Dục lập lập nhân, dục đạt đạt nhân”, ý nói đến phương pháp hành nhân: Người đem lòng muốn sự nghiệp thành đạt của mình làm cho người khác giống y như cho mình vậy. Lấy những điều mà trong lòng mình mong ước để hiểu lòng mong ước của người khác.

Người mà có thể thực sự hành nhân thì sẽ không có tâm tranh giành và như thế trong tâm luôn thấy tự tại, vui vẻ, thỏa mãn, không bị vướng bận điều gì.

4. Cần cù lao động sẽ được quỷ thần tôn trọng

Người xưa quan niệm rằng, người mà ngày đêm không làm việc gì, an nhàn rảnh rỗi trong khi có khả năng lao động mà lại sống dựa vào người khác là người bất hạnh, quỷ Thần cũng không đồng ý. Người như vậy sao có thể sống được lâu dài?

Người nông dân quanh năm cần cù lao động mới có thể thu hoạch được lương thực, dệt được vải quần áo thì quỷ Thần cũng khen ngợi, cho rằng người ấy “tay làm hàm nhai”.

Bậc thánh hiền xưa nay luôn là người cần cù, tận lực với dự định của bản thân, đọc sách và luyện tập, gia tăng trí huệ và mở mang kiến thức. Người thành công trong xã hội cũng luôn là người nỗ lực làm việc.

Di chúc của Tăng Quốc Phiên có ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu xa đến đời con cháu của ông. Sau khi Tăng Quốc Phiên mất, con trai của ông là Tăng Kỷ Trạch ra làm quan, làm nhà ngoại giao. Tăng Kỷ Hồng cả đời nghiên cứu toán học. Sau khi cháu trai Tăng Quảng Quân của ông đỗ tiến sĩ đã làm việc ở viện hàn lâm.

Những đời sau của gia đình họ Tăng đều nghiên cứu học tập cao không tham gia binh nghiệp, thậm chí ít người ra làm quan. Tăng gia luôn ghi nhớ những lời di ngôn của Tăng Quốc Phiên, không tranh giành địa vị, giữ tâm trong sạch và duy trì: “Tăng gia trường thịnh không suy, đời đời có nhân tài.”

An Hòa

Xem thêm: