Điển cố: Kẻ nghèo hèn lấy tư cách gì mà khinh thường người khác?

Cổ nhân giảng rằng, dân là gốc, Quân vương là ngọn, phải có gốc mới có ngọn. Vì vậy, thời cổ đại, càng là bậc Quân vương, người có trí tuệ và đạo đức cao thượng càng coi trọng người dân thường. 

quân vương
(Hình minh họa: Qua xuehistory)

Kẻ nghèo hèn thì lấy tư cách gì mà khinh người khác?

Người hiện đại ngày nay mặc nhiên cho rằng người giàu sang, phú quý có địa vị cao là có quyền hơn người, xem thường người nghèo. Còn người nghèo hèn là người không đáng được coi trọng trong xã hội. Nhưng thời cổ đại, càng là người trí huệ, có chức tước cao càng phải coi trọng thường dân.

Trong “Sử ký‧ Ngụy Thế Gia” có ghi lại một câu chuyện như thế này:

Thời Chiến Quốc, có một người tên là Điền Tử Phương rất được Ngụy Văn Hầu – vị quân chủ khai quốc của nước Ngụy trọng dụng. Sau khi nước Ngụy chiếm lĩnh được kinh thành của nước Trung Sơn, Ngụy Văn Hầu đã phái Thái tử Kích đến cai quản ở đây.

Một hôm Thái tử Kích đi ra ngoài, trên đường đi gặp Điền Tử Phương. Thái tử liền dừng xe lại để cho xe ngựa của Điền Tử Phương đi trước. Không ngờ, khi xe ngựa đi qua, Điền Tử Phương ngay cả một cái liếc mắt cũng không nhìn về phía Thái tử, thản nhiên đi qua.

Thái tử Kích tức giận nói: “Phú quý giả, kiêu nhân hồ? Thả bần tiện giả, kiêu nhân hồ?”  Ý nói, người giàu sang phú quý mới hay kiêu ngạo, khinh thường người khác, còn kẻ nghèo hèn thì lấy tư cách gì mà khinh người khác?

Điền Tử Phương bình tĩnh trả lời: “Chỉ có người nghèo hèn mới có tư cách nhất, mới có dũng khí kiêu ngạo với người khác! Người giàu sang phú quý sao có tư cách, làm sao dám kiêu ngạo với người khác chứ?

Bậc Quân vương nếu kiêu ngạo với dân thì sẽ bị mất nước. Quan lại khinh dân thì sẽ mất chức. Bậc đại phu mà khinh thường dân thì sẽ mất đi lãnh địa. Người thông minh sợ mất đi phong tước nên không dám khinh dân thường. Người thông minh sợ mất đi lãnh địa nên cũng không dám khinh dân thường.”

Thái tử Kích nghe xong một bài giáo huấn, bình tĩnh suy ngẫm cảm thấy những lời nói của Điền Tử Phương rất có đạo lý. Ngay lập tức, Thái tử Kích hướng về phía Điền Tử Phương bái tạ rời đi.

Quân vương như thế nào mới được bình an vô sự?

Thời Chiến Quốc, Tề Tương Vương vị vua thứ bảy của nước Điền Tề từng phái sứ giả mang theo thư đến thăm hỏi Triệu Uy Hậu (là Vương hậu của Triệu Huệ Văn Vương – vị vua thứ bảy của nước Triệu).

Thư còn chưa mở, Uy Hậu liền hỏi sứ giả: “Năm nay việc thu hoạch thóc lúa có tốt không? Đời sống của dân chúng có tốt không? Tề Vương cũng khỏe chứ?”

Vị sứ giả nghe xong, trong lòng rất không vui, nói: “Thần phụng mệnh Đại Vương đi sứ đến quý quốc, đến vấn an Thái hậu. Thái hậu không một lời hỏi thăm Đại Vương chúng tôi trước, mà lại hỏi việc thu hoạch thóc lúa, tình trạng của dân chúng. Như vậy chẳng phải là đảo ngược tôn ti trật tự sao?”

Triệu Uy Hậu bình tĩnh nói: “Ngài nghĩ sai rồi! Ngài thử nghĩ xem, nếu việc thu hoạch thóc lúa không tốt thì dân chúng sao có thể sinh tồn được? Nếu không có dân chúng thì làm gì có Quốc quân? Chẳng lẽ ngài muốn ta ‘bỏ gốc mà hỏi ngọn’ sao?”

Sứ giả nghe xong lời nói của Triệu Uy thái hậu cảm thấy vô cùng có đạo lý, vội vàng dập đầu tạ tội.

Người xưa có câu: “Người được lòng dân sẽ được cả thiên hạ, mất lòng dân thì mất thiên hạ”, vì thế, các bậc Quân Vương xưa luôn lấy dân làm gốc, yêu dân như con, dùng nhân từ và đức độ để cai trị mà được “hưng dân lợi quốc”.

An Hòa (biên dịch theo sự cho phép của tác giả)

Xem thêm: