Người Ba Tư cổ đại làm “tủ lạnh” giữa sa mạc như thế nào?

Ngày nay, chúng ta chỉ cần đơn giản là mở tủ lạnh và lấy thức ăn, đồ uống trong đó. Nhưng nếu không có tủ lạnh, người ta sẽ làm gì để bảo quản thực phẩm?

Ít người chúng ta biết rằng người Ba Tư cổ đại (hiện nay là Iran) đã có cách chế tạo tủ lạnh rất độc đáo. Họ đã tạo nên những “tủ lạnh” ngay giữa sa mạc nóng bức.

Ba Tư cổ đại
(Ảnh: Persian Voyages)

Vào năm 400 TCN, vương quốc Ba Tư bị bao quanh bởi sa mạc nóng bức và khô cằn. Vì vậy, người dân phải tìm cách làm đồ mát để ăn uống. Lúc đó chưa có điện năng, nhưng các kỹ sư Ba Tư cổ đại đã sáng tạo nên một công nghệ bảo quản lạnh độc đáo giúp họ có thể trữ đá vào mùa hè. Họ gọi loại ‘tủ lạnh’ công phu này là “Yakhchal”.

Những máy giữ lạnh cổ xưa này có hình dạng giống như một tổ ong đang trồi lên mặt đất. Bên dưới lòng đất là các kho ngầm rộng lớn để lưu trữ thực phẩm và nước đá.

(Ảnh: Pastaitaken)

Các kỹ sư Ba tư đã đóng băng nước vào mùa đông và lưu trữ đá dưới mặt đất để sử dụng trong mùa hè nóng nực.

Đây quả là một chặng đường dài để có được đồ uống lạnh. Nhưng công sức bỏ ra hoàn toàn xứng đáng. (Ảnh: Awesci)

Vào mùa đông, họ chuyển nước từ ống dẫn nước và ngọn núi gần đó vào Yakhchal để nước đóng băng bên trong. 

Cấu trúc thiết kế của Yakhchal cho phép không khí lạnh đi vào đến đáy của mái vòm và đi xuống tới các bộ phận thấp nhất của cấu trúc. Trong khi đó, mái vòm hình nón cao lớn của Yakhchal giúp nhiệt thoát lên trên và ra ngoài. Bằng cách này, bên trong Yakhchal vẫn lạnh quanh năm.

Bên trong một Yakhchal ở Abarqu, Iran. (Ảnh: Qintin Lake Photography)

Những kiến trúc sư tài năng Ba Tư cổ đại đã xây dựng các Yakhchal từ cát, đất sét, lòng trắng trứng, vôi, tro và lông dê. Họ trộn tất cả các vật liệu lại với nhau để tạo nên một hỗn hợp vữa chống thấm nước siêu hạng gọi là Sarooj.

Sarooj có thể ngăn cản sự truyền nhiệt, đóng vai trò hiệu quả trong việc ngăn ánh mặt trời vào mùa nắng. Để củng cố Yakhchal, họ đã đắp phần đế dày thêm 2m.

(Ảnh:360 Cities)

Những người dân Ba Tư cổ đại đã đến các Yakhchal để thưởng thức món ăn và đồ uống lạnh trong mùa hè, đặc biệt là faloodeh – món tráng miệng đông lạnh truyền thống của họ.

Một số Yakhchal còn sót lại từ thời cổ đại vẫn còn bền vững cho đến ngày nay và người Ba Tư hiện đại vẫn có thể sử dụng chúng trong trường hợp mất điện.

Theo Elitereaders
Hoàng Vũ

Xem thêm: