Góc nhìn sử Việt

Thấm đẫm sử Việt có lẽ không phải là sự thắng – bại, được – mất, mà là sự vươn lên của con người trong khó khăn, sự sáng tạo và trưởng thành trên một sân khấu lớn mà đất là sàn diễn, trời là màn… Dù mỗi vở diễn có vui buồn, có thăng trầm, có tan hợp, nhưng chúng đã giúp người Việt hiểu được cái mạnh yếu, hay dở của dân tộc mình.

Góc nhìn sử Việt
Những anh hùng lịch sử…

Chúng ta đã trải qua những cuộc nội chiến, những cuộc xâm lăng, những cuộc chia cắt, mà đằng sau đó là những ẩn đố, những mảnh ghép không trọn vẹn, những sự thật vô tình hay cố ý bị lãng quên, những thêm bớt sửa đổi khó mà biết hết cho rõ được. Nhưng trên hết, người Việt sẽ tự hào về sử Việt, sẽ biết rút ra cái đúng, cái sai, cái chưa trọn vẹn của lịch sử để từ đó mà trưởng thành.

Qua loạt bài “Góc nhìn sử Việt”, báo Trí Thức VN muốn cùng độc giả tìm lại những câu chuyện sử xưa dưới một góc nhìn khác, thân thiện hơn, gần gũi hơn, dễ nhớ hơn, nhưng cũng không kém phần tự hào và trân trọng.

 Góc nhìn sử Việt Người phụ nữ giúp Trần Quốc Tuấn giữ chức “Quốc Công Tiết Chế” đánh bại quân Nguyên Mông

Vua và Hoàng thân quốc thích nhà Trần đều biết rõ lời trăn trối báo thù của Trần Liễu đối với Trần Quốc Tuấn, nhưng vì sao nhà Vua vẫn quyết định phong cho Trần Quốc Tuấn làm Quốc Công Tiết Chế – Tổng chỉ huy quân đội đánh quân Nguyên Mông?

 Góc nhìn sử Việt Chuyện trạng Bùng đưa hạt giống cây ngô từ Trung Quốc về Việt Nam

Cây ngô đã trở thành ngũ cốc quen thuộc của người dân đất Việt, nhưng để đưa được giống ngô về Việt Nam là cả một câu chuyện ly kỳ mà không phải ai cũng biết.

 Góc nhìn sử Việt Cả châu Âu và Trung Quốc đều muốn có được người Việt này

Ví như đổi được đất, dân Việt sinh ra ở phương Bắc, châu Âu đã không bị kỵ binh Mông Cổ giày xéo cả vạn dặm – Nếu như trời sinh thiên tài này ở nhà Tống, thì lịch sử Trung Quốc trước đây đâu có chuyện bị triều đại nhà Nguyên độ hộ một trăm năm.

 Góc nhìn sử Việt Lừng danh sử Việt: Đội quân duy nhất thế giới từ vua đến tướng đều là phụ nữ

Trong thời kỳ nghìn năm Bắc thuộc, người Bách Việt chỉ giành được độc lập ngắn khi có các cuộc khởi nghĩa nổ ra. Điều kỳ lạ là cuộc khởi nghĩa đầu tiên nhằm thoát khỏi ách đô hộ của nhà Hán lại được lãnh đạo bởi toàn bậc nhi nữ. Đây là điều mà người Hán có nằm mơ cũng không thể tưởng tượng ra được.

 Góc nhìn sử Việt Diện tích nước Việt cổ lớn gấp 10 lần ngày nay

Từ truyền thuyết Kinh Dương Vương, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, đến những chứng tích mà giáo sư Trần Đại Sỹ thu thập được, diện tích nước Việt cổ thực sự lớn gấp 10 lần ngày nay.

 Góc nhìn sử Việt Vị vua Việt dám tiến đánh Trung Quốc, không bị trách mà còn được tặng đai ngọc

Vua Lê Đại Hành đã làm những gì khi đất nước gặp nguy nan, trước sự kìm kẹp của nhà Tống ở phía Bắc và Chiêm Thành ở phía Nam?

 Góc nhìn sử Việt Điểm lại những lần quân Việt tiến đánh Trung Quốc trong lịch sử

Lịch sử gìn gữ giang sơn của người Việt cũng ghi nhận nhiều lần quân Việt tiến binh sang Trung Quốc. Nhưng khác với các cuộc xâm lược của Trung Quốc, các cuộc tiến đánh của quân Việt đa phần là nhằm tiêu diệt bớt binh lực Trung Quốc và thị uy, rồi lại rút về.

 Góc nhìn sử Việt Câu chuyện định mệnh của vị thư sinh thời Trần làm quan đầu triều khi chưa đến 20 tuổi

Chưa đến 20 tuổi, chưa hề có đỗ đạt gì, cũng không phải Hoàng thân quốc thích, không có bất kỳ sự giới thiệu hay quen biết nào, vậy mà Đoàn Nhữ Hài lại được phong chức quan đầu triều. Đây quả là một câu chuyện lịch sử ly kỳ về định mệnh…

 Góc nhìn sử Việt Không phải của Lý Thường Kiệt, bài thơ “Nam quốc sơn hà” có từ bao giờ?

“Nam quốc sơn hà” là bài thơ nổi tiếng nhất trong lịch sử Việt Nam, và được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền của người Việt trên lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, với ít nhất là 35 dị bản sách và 8 dị bản thần tích, nguồn gốc của “Nam quốc sơn hà” vẫn còn là một dấu hỏi…

 Góc nhìn sử Việt Lý Thường Kiệt: Từ hoạn quan đến vị tướng tài lừng danh sử Việt

Trong lịch sử, hoạn quan chỉ được xem là kẻ hạ đẳng phục dịch chốn hoàng cung. Nhưng nếu là thiên tài thì từ hoạn quan vẫn có thể trở thành anh hùng kiệt xuất. Trong sử Việt đã xuất hiện một người như thế, đó chính là Lý Thường Kiệt.

 Góc nhìn sử Việt Viêm phương Trần tộc Lưu phả: Trần Quốc Toản không hề tử trận

Nhiều sách sử cho rằng Trần Quốc Toản đã tử trận trong cuộc giao chiến với quân Nguyên, nhưng gia phả hậu duệ Trần Quốc Toản là “Viêm phương Trần tộc Lưu phả” cùng cuốn “Đông A di sự” do Trần Triều Bình Chương Quốc Sư và Băng Hồ Tướng Công Trần Nguyên Đán chắp bút lại có những chi tiết cho thấy Trần Quốc Toản sống rất thọ.

 Góc nhìn sử Việt Hậu duệ nhà Trần của Đại Việt trở thành Hoàng đế Trung Hoa?

Câu chuyện ly kỳ này có lẽ là tiếc nuối lớn nhất của nhà Trần. Mọi việc phải kể bắt đầu từ vua Trần Thái Tông: Lúc bấy giờ, vua Trần Thái Tông đã có sáu hoàng tử là Trần Quốc Khang, Trần Hoảng (vua Trần Thánh Tông sau này), Trần Quang Khải, Trần Nhật Vĩnh, Trần Ích Tắc và Trần Nhật Duật…

 Góc nhìn sử Việt Chuyện thiền sư Việt phá giải thuật phong thủy của Cao Biền

Câu chuyện ly kỳ về việc thiền sư Việt phá giải thuật phong thủy của Cao Biền được ghi chép lại trong “Thiền Uyển tập anh” đã mang lại cho người thời nay thật nhiều câu hỏi. Phong thủy có thật hay không? Định mệnh có thật hay không? Đức tin là thật hay là hư ảo?

 14 Từ cậu bé nghèo khó hiếu thảo trở thành nhà địa lý lừng danh đất Việt

Từ một cậu bé nghèo khó trở thành nhà địa lý kiệt xuất, nhưng về cuối đời, cụ Tả Ao vẫn không thể tránh khỏi sự bài xếp của vận mệnh. Câu chuyện truyền kỳ về cuộc đời cụ Tả Ao cũng để lại cho người thời nay không ít suy ngẫm, thật đúng với câu nói: “tiên tích đức, hậu tầm long”.

 15 Người phụ nữ khiến vua Bảo Đại phải bãi bỏ cả hậu cung – Kỳ 1: Hương thơm của miền Nam

Mặc dù sau này, Bảo Đại đã liên tục có thêm những cuộc tình khác (mà trong đó hai người được gọi là “thứ phi”, mặc dù ông đã thoái vị), nhưng trong suốt những năm đầu ngồi trên ngai vàng, quả thật vua Bảo Đại đã rất trân trọng và tuân thủ lời hứa đối với Nam Phương hoàng hậu. Sự buông thả này có lẽ chỉ có Bảo Đại và những người quanh ông ở thời điểm khó khăn những năm 1940 mới biết được chính xác câu trả lời…

12 Người phụ nữ khiến vua Bảo Đại phải bãi bỏ cả hậu cung – Kỳ 2: Đức Đông Tây đều đủ

Vượt qua sự khác biệt về văn hóa Đông Tây, Nam Phương hoàng hậu đã đi trước thời đại để đảm nhận trách nhiệm của một đệ nhất phu nhân nước Việt. Dù bà hành xử rất Tây, với phong cách uy nghiêm, quý phái; nhưng người ta vẫn có thể cảm nhận được ở bà đức hạnh, nền nếp và sự hiền từ của một người phụ nữ Đông phương…

11 Người phụ nữ khiến vua Bảo Đại phải bãi bỏ cả hậu cung – Kỳ cuối: “Toujours seule” – Lời nhận xét định mệnh

Ngày cưới, Nam Phương hoàng hậu xuất hiện giữa triều đình nhà Nguyễn, chung quanh đầy văn võ bá quan, nhưng bà vẫn “seule” và cả đời bà sau này cũng “toujours seule”… “Toujours seule” – Đó là lời nhận xét định mệnh của vua Bảo Đại dành cho Nam Phương hoàng hậu.

 chu-viet-1 Chữ “Việt” của dân tộc Việt mang hàm nghĩa là gì?

Mỗi một dân tộc trên thế giới đều tự hào về tên gọi của dân tộc mình. Nhật Bản nghĩa là gốc của mặt trời, và người Nhật tự hào mình là “đất nước mặt trời mọc”; người “Trung Hoa” vẫn tự hào rằng dân tộc mình là bông hoa trung tâm của thế giới… Vậy chữ “Việt” của dân tộc Việt mang hàm nghĩa gì?

chim-hac-2 Câu chuyện chim Hạc giúp Vua Gia Long tìm đất quý xây thành

“Địa linh sinh nhân kiệt” – Câu chuyện về một con chim Hạc trắng giúp Vua Gia Long tìm đất quý xây thành để ổn định vùng Bắc Hà chỉ là một trong những truyền thuyết về vùng đất Thanh Hóa, nơi phát tích nhiều đế vương cũng như thủ lĩnh các cuộc khởi nghĩa nổi tiếng trong lịch sử nước nhà.

 de-vuong-2 Hai vùng đất phát đế vương nổi tiếng Việt Nam

Ở Việt Nam, nói đến đất đế vương thì phải kể tới vùng đất Thanh Hóa và Cao Bằng. Nếu Thanh Hóa được xem là đất “đế vương chung hội” bởi rất nhiều vua chúa trong lịch sử đều phát tích từ vùng đất này; thì Cao Bằng được xem là đất “đế vương dung thân”, có thể giúp vua giữ gìn phúc khí, cũng có thể sinh ra bậc vương giả.

1 Đức hạnh của vị hoàng hậu dám điềm tĩnh đối mặt với hổ và voi để bảo vệ vua Trần Nhân Tông

Hình tượng một vị hoàng hậu dũng cảm dám ngăn hổ cản voi sẽ mãi đi vào sử sách, để cho thấy rằng: người phụ nữ truyền thống vì thiên chức mà đứng ở phía sau an nội, nhưng khi cần thiết vẫn có thể đứng trước người đàn ông, mang theo dũng khí vô cùng. Bảo Thánh hoàng hậu quả thật là một hình tượng trọn vẹn về cái đức của người phụ nữ.

2 Đại Cồ Việt vuột mất cơ hội tiến sang đánh chiếm Trung Quốc vào phút cuối như thế nào

Sự việc này liên quan đến một nhân vật lịch sử gây nhiều tranh cãi: chính quyền Trung Quốc ngày nay tuyên truyền rằng ông là người đã đứng lên khởi nghĩa chống lại nhà nước phong kiến; phía Việt Nam thì từng tôn vinh ông như một hình tượng đoàn kết các dân tộc thiểu số chống lại ngoại xâm; có người xem ông là một thế lực tự trị; cũng có người gọi ông là giặc loạn; lại có người coi ông như một vị anh hùng dân tộc. Ông là Nùng Trí Cao.

3 Ngô Quyền: Từ cuộc thi tài kén rể hào hứng sử Việt tới chiến thắng khiến giang sơn đời đời bền vững

Trong lịch sử Việt Nam thì việc Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938 được xem là một chiến thắng đánh dấu mốc quan trọng, chấm dứt thời kỳ ngàn năm Bắc thuộc, mở ra thời kỳ tự chủ tự cường cho dân tộc Việt. Nhưng những chi tiết ly kỳ trong cuộc đời của vị Tiền Ngô Vương này thì không phải ai cũng biết.

4 Vị hiền nhân người Việt chinh phục cả Trường An, làm tể tướng Trung Quốc

Vào triều đại nhà Đường của Trung Hoa, nước Việt vẫn đang nằm trong thời kỳ Bắc thuộc, nhưng không phải vì thế mà chúng ta thiếu đi nhân tài. Trong lịch sử có ghi chép về câu chuyện hai anh em họ Khương ở xứ An Nam sang tận kinh đô nhà Đường khảo thí cùng các anh tài của Trung Quốc thời bấy giờ. Cả hai đều đỗ tiến sĩ, trong đó có một người vượt qua tất cả sĩ tử Trung Quốc, đỗ đầu trên bảng vàng, rồi làm quan cho nhà Đường tới chức tể tướng.

5 Ly kỳ chuyện người phụ nữ tinh thông tướng số muốn sinh con làm thiên tử

Mong muốn trở thành bậc mẫu nghi thiên hạ, sinh ra vua, nhưng người phụ nữ tinh thông tướng số này lại không thể toại nguyện, chỉ sinh được một người con trai. Mặc dù vậy, con trai bà là một kỳ nhân hiếm có, đỗ trạng nguyên, làm quan đến tước quốc công, trở thành nhà chiến lược kỳ tài, nhà thơ có ảnh hưởng sâu sắc và còn được dân gian coi là nhà tiên tri số một trong sử Việt.

6 Vị hiền nhân người Việt góp phần xây dựng nên Tử Cấm Thành

Tử Cấm Thành được xem là tinh hoa của văn hóa Trung Hoa 5.000 năm, nhưng việc xây dựng niềm tự hào của Trung Hoa này lại mang một phần công sức lớn của một kiến trúc sư người Việt.

7 Nữ trạng nguyên duy nhất trong sử Việt

Thời xưa “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” được xem là việc của đàn ông, vì thế mà cảnh đèn sách đi thi của các sĩ tử thì tuyệt chỉ có nam giới, không hề có bóng nữ nhi nào. Chính vì thế nếu có bậc nữ nhi nào thông tỏ Tứ thư Ngũ kinh, có chí dùi mài kinh sử thì chỉ có nước đóng giả nam mới có cơ hội lọt vào trường thi. Lịch sử Việt Nam cũng đã từng có một bậc nhi nữ phải cải trang thành nam để thi tài, kết quả đã vượt qua tất cả các sĩ tử khác đứng đầu khoa thi.

8 Bài thi của trạng nguyên đất Việt trở thành kiệt tác trị quốc, chống tham nhũng, chấn hưng giáo dục

Tại sao việc bỏ tiền lo lót cho quan lại, hay việc biếu xén thầy cô để con có thành tích học tập cao lại được xem như một điều “tất nhiên”, “rất đỗi bình thường” trong xã hội ngày nay? Thực trạng tham nhũng tràn lan và nền giáo dục không có một hướng đi đúng đắn cho vấn đề đạo đức nên được giải quyết như thế nào? Chúng ta hãy cùng thử ôn cổ minh kim qua bài thi của trạng nguyên Vũ Kiệt.

9 Vị “lưỡng quốc trạng nguyên” duy nhất trong sử Việt làm quan tới chức tể tướng

Tiến sĩ làm thượng thư thì cũng có, nhưng lưỡng quốc trạng nguyên làm tể tướng như người này thì sử Việt chỉ có một mà thôi.

10 Vị trạng nguyên chỉ làm dân thường mà vẫn giúp đánh đuổi quân Nguyên Mông

Đỗ trạng lại không ra làm quan mà chỉ muốn làm dân thường, nhưng khi đất nước nguy nan thì ông vẫn góp công lớn trong việc trị quốc, đánh đuổi giặc ngoại xâm. Chí hướng của vị trạng nguyên này một lần nữa cho thấy đạo học cao nhất của người xưa… Đạo học đó là gì?

11 Tha chết cho 10 vạn giặc Minh – Người Việt đã từng là một dân tộc “đại nghĩa”

Một dân tộc sau 20 năm chịu cảnh nô lệ, thế nhưng sau khi giành được chiến thắng đã đại nghĩa tha chết cho hơn 10 vạn đội quân của triều đình phương Bắc đã từng đô hộ mình. Không chỉ thế dân tộc đó còn sửa sang đường xá, cung cấp ngựa, thuyền cũng như lương thực đầy đủ để đội quân này về nước. Tấm lòng đại nhân đại nghĩa ấy tưởng như chỉ là chuyện hoang đường, nhưng đã được người dân Đại Việt thực hiện, khiến kẻ xâm lăng chỉ có thể cảm kích đến chảy nước mắt, dù nhục nhã thua trận vẫn chỉ có thể cúi đầu tâm phục khẩu phục.

12 Vị “lưỡng quốc phu nhân” dùng đức cảm hóa lòng người

Đem tiền chữa bệnh cho hoàng thái hậu để giúp dân, dùng đức để làm điều mà quan quân triều đình Đại Việt hai lần không làm được, dùng quế quý chữa bệnh cho thái hậu của cả Đại Việt và Trung Hoa để rồi trở thành “lưỡng quốc phu nhân”, sự vô tư và tài năng của bà Nhữ Thị Thuận quả thật là một điều hiếm có trong sử Việt.

Chuyên đề “Góc nhìn sử Việt” sẽ tiếp tục được cập nhật.

Trần Hưng

Xem thêm: